اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٤٤٧ - «فخر الدین اسعد گرگانی»
چنان افتد که هرگز برنخیزد
تمثیلهای زیبا نیز بکار برده است. نمونه:
هوا چون آتشست و سرزنش باد
چه سازد باد چون در آتش افتاد
خرد را می بپوشد دیده را خواب
گنه را عذر شوید جامه را آب
یکی از ویژگیهای مثنوی ویس و رامین، توالی منطقی حوادث داستان مانند حلقه های زنجیر است که خواننده را با شیفتگی به دنبال خود میکشد. نیز دوری جستن شاعر از عشق افلاطونی و وصف عشق جسمانی با تفکر خاکی، موجب شده است که داستان طبیعی و امروزی جلوه کند. اما آنچه از نظر تاثیر در ادب فارسی گفتنی است، اینکه وزن منظومهی ویس و رامین چنان در دل شاعران پس از فخر الدین نشسته است که بسیاری از آن ها، مثنوی های خود را بر این وزن سرودهاند.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی از این رساله در «کتابخانه دانشگاه استانبول» موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی ملک» «تهران» به شماره ٤/٥٦١١ در ١٩٧ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی عمومی بایزید استانبول» به شماره ٥٤١١ در ٢٩٥ برگ موجود است. این نسخه ظاهراً کامل ترین و بهترین نسخه ی خطی ویس و رامین است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی الف. شپرنگر» در «کلکته ی هند» موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی عمومی برلین» موجود است. این نسخه به احتمال زیاد رونوشتی از نسخه ی «هند» است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی بادلین آکسفورد» موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی پاریس» موجود است.
نسخه های چاپی:
شاید نخستین چاپ مثنوی ویس و رامین، در «کالج پریس»«کلکته» به سال ١٨٦٥م. در ٤٠٠ صفحه و به اهتمام «کاپیتان صاحب» انجام گرفت.
نسخه ی خطی چاپ «کلکته»، بسیار ناخوانا و دارای اشکالات بود که ناشر آن «ناسولیس» چاره ای از انتشار مغلوط آن نداشت.
پس از او نسخه های دیگری در کتابخانه های «برلین»، «بادلین»، «ملی پاریس» و «بایزید» «استانبول» شناسایی شد و چاپ های بهتری عرضه گردید.
یکی از این چاپ های مهذب، چاپ سال ١٣١٤ش. به اهتمام و تصحیح «مجتبی مینوی» در «تهران» است.
او به حق بیشترین زحمت را برای احیای این مثنوی برخود تحمیل کرد.
پس از «مینوی»، «محمدجعفر محجوب» همتی کرد و با مقایسه ی چاپ «کلکته» و «تهران»، چاپ کامل تری از ویس و رامین را به سال ١٣٣٧ش. در چاپخانه بهمن نو «تهران» به انجام رساند که دارای مقدمه طولانی، حواشی و تعلیقات فراوان و فرهنگ واژه ها بود.
٢. مثنوی ساقی نامه و مغنی نامه
گذشته از مثنوی ویس و رامین، مثنوی ها و اشعاری برجای مانده است که به صورت کامل و یک کتاب نیست.
بی تردید این اشعار و مثنوی ها در حوادث زمان دچار