اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٣١٩ - «علی بن محمد جرجانی»
حدود سال ١٢٥٦ه-.ق. همراه خانواده به «تهران» مهاجرت نمود و به پدرش پیوست. در این دوران فقه و اصول را نزد پدرش خواند. تا سن بیست سالگی، سطوح را به پایان برد. در این زمان پدرش «شیخ محمدجعفر شریعتمدار»، که مجتهد بزرگ پایتخت بود، درگذشت. مسجد و کلیه ی مریدانش، موقعیت بسیار خوبی برای وی فراهم آورد. اما او از همه ی اینها گذشت و راهی عتبات عالیات گشت تا به تحصیلات خود ادامه دهد.
در «نجف اشرف» پای درس «آیت الله شیخ محمدحسن بن باقر اصفهانی»، معروف به «صاحب جواهر» و «شیخ اعظم انصاری» حاضر شد. پس از مدتی در زمره ی شاگردان خاص و پرآوازه ی آن دو استاد بزرگ به حساب آمد.
آنگاه که به مقام بلند اجتهاد دست یافت و از هردو مرجع بزرگ جهان «تشیع» اجازه ی اجتهاد دریافت نمود، رهسپار وطن گردید و در «تهران» اقامت گزید. استقبال شایانی از وی به عمل آمد. مریدان «شیخ محمدجعفر شریعتمدار» و درباریان به او روی آوردند. اما شیخ علی شریعتمدار، باوجود تنگدستی و نیاز مالی، به درباریان روی خوش نشان نداد و با تنگ دستی و قناعت زیست.
شیخ علی در اکثر علوم و فنون زمان خود استاد بود. او ضمن تدریس و ارشاد، به تالیف و تحقیق بهای فراوان داد. به گونه ای که بیش از ٩٥ کتاب و رساله تالیف کرد.
گذشته از این، شیخ علی در صنعت و علوم ریاضی نیز دارای مهارت فراوان بود. تا جایی که چند اختراع و محصول صنعتی را به عرصه ظهور رساند. اما دوران حیات او و دربار «ناصر الدین شاه»، در شرایطی نبود که بتواند از این همه فضل و دانش بهره ببرد.
این علامه ی ذوفنون، عاقبت در ١٦ جمادی الاولی سال ١٣١٥ه-.ق. در سن ٧٣ سالگی دار فانی را وداع و دعوت حق را لبیک گفت.
آثار:
١. آملیه
مرحوم «مینوی» از وجود این اثر، در یادداشت هایش، گزارش داده است.
نسخه های خطی:
ظاهراً مینوی نسخه ای از آن را دیده است. لیکن در مورد مشخصات آن چیزی ننوشته است.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٢. آیینه جهان نما (آیینه گیتی نما)
آیینه ی جهان نما، یک اثر تاریخی است. مولف آن را به زبان فارسی نگاشته است. مرحوم «آقابزرگ» آن را با عناوین «آیینه جهان نما»، «جهان نما»، «جهان آرا»، «جهان گشا»، «جام گیتی نما»، «جام جم» و غیر از اینها معرفی کرده است.
کتاب در دو جلد نگارش یافته، جلد نخست آن در تاریخ آفرینش هستی و وقایع تاریخ جهان، مانند پادشاهان قدیمی، پیامبران الهی است. جلد دوم آن درباره ی تاریخ اسلام از سال ٦٠ه-.ق. تا سال ١٢٩٤ه-.ق. را شامل می گردد.
در واقع، جلد دوم کتاب تاریخ «ایران» است؛ زیرا از دوران «صفویه» به بعد، فقط درباره ی «ایران» و روی دادهای مربوط به ایرانیان را نوشته است.
مع الاسف از جلد نخست آن هیچ گزارشی به دست نیامد. لیکن یک نسخه از جلد دوم آن در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» وجود دارد.
به لطف آیت الله زاده، حجت الاسلام دکتر «سید محمود مرعشی نجفی»، نگارنده موفق به مطالعه اصل کتاب شد. باید اذعان داشت که کتاب بسیار معتبر و منبع موثقی درباره ی تاریخ «ایران» است.