فارسی در افغانستان ٣/٦٩٢؛ دیوان انوری ١/٣٦٢-٣٦٤؛ دیوان سنایی ٢٥٢-٢٥٥؛ الذریعه ٩/٧٠٨؛ ریاض الجنه ٨٧٤؛ غوریان ٢٧٠-٢٧٢؛ فرهنگ سخنوران ٣٨٥؛ لباب الالباب ٢/٣٥٢-٣٥٤؛ مجمع الفصحاء، بخش دوم ١/١٢٣٩.

«سید جمال الدین محمد حسینی استرآبادی»

قرن ؟ه-.ق.

از شرح احوال «سید جمال الدین محمد حسینی استرآبادی» جز آنچه «آقابزرگ» از «کشف الحجب» نقل می نماید، اطلاعات آشفته ای در دست است که در «الذریعه» و «ریاض العلما» به صورت پراکنده قابل مشاهده است.

بر اساس همین گزارش، وی بر کتاب «تهذیب الوصول» «علامه حلی» شرحی نگاشته است. از آنجا که در همین گزارش، ملا محمدامین استرآبادی در کتابش «الفوائد المدنیه» از شرح سید جمال الدین محمد استرآبادی مطالبی نقل می کند، بنابراین، سید جمال الدین محمد استرآبادی پیش از قرن ١١ه-.ق. می زیسته است.

گفتنی است که پیش تر در مدخل «سید جمال‌ الدین بن عبدالله حسینی جرجانی» و مدخل «عبدالله بن محمد جرجانی» در خصوص دو یا سه تن که شباهت اسمی و لقبی دارند، سخن گفتیم. باید اضافه کرد که نکته مشترک مدخل نخستین «سید جمال الدین بن عبدالله حسینی جرجانی» با این مدخل (سید جمال الدین محمد استرآبادی) این است که هر دو بر کتاب «تهذیب الاصول» یا «تهذیب الوصول» «علامه حلی» شرح نگاشته اند.

لیکن از آنجا که نام آن دو به تصریح عبارات «آقابزرگ» و «افندی» و دیگر شرح حال نگاران باهم متفاوت است، نمی توان به یکی بودن آن دو اطمینان کرد.

گذشته از آن، سید جمال الدین محمد استرآبادی ظاهراً در دستگاه «صفویه» دارای جاه و مقام بوده است. لیکن درباره ی سید جمال الدین بن محمد جرجانی، چنین سخنی وجود ندارد.

«افندی» بارها به مقام صدارت وی اشاره کرده و از «احسن التواریخ» و دیگر منابع تاریخی دوران «صفویان»، نقل می کند: «او مراسم غسل، تکفین و تدفین «شاه اسماعیل صفوی» را به عهده داشت. سپس همراه جنازه تا «اردبیل» رفت و شاه را در کنار قبر شیخ صفی به خاک سپرد.» اما گاهی به جای «جمال الدین»، کلمه ی «جلال الدین» را به کار می برد.

علی ای حال، سید جمال الدین محمد استرآبادی فقیه، اصولی و مفسری از سرزمین «استرآباد» است.

آثار:

١. تفسیر سوره جحد (کافرون)

بنا به گزارش «فهرست نسخه های خطی کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی»، یک نسخه از «تفسیر سوره ی جحد» در آن کتابخانه ی وجود دارد که فهرست نویس، آن را به جمال الدین محمد استرآبادی نسبت داده است.

کاتب در پایان این نسخه می نویسد: «کذا وجدت بخط السید الاجل الامجد جمال الدین محمد الاسترآبادی قدس سره»

این تفسیر به زبان عربی است.

نسخه های خطی:

٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ١٨/١٨٠٥ در مجموعه ای که ٦٠٦ صفحه دارد، و شماره ٤٩٠٠ در ٣٧٧ برگ، کتابت سال ١٠٧٢-١٠٨٢ه-.ق.