اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ١٣١ - «سید جمال الدین بن عبدالله حسینی جرجانی»
و مولفان «شیعه» هستند، در اتحاد و عدم اتحاد آنان تردید کرده اند.
باوجود این، کتاب «شرح تهذیب الاصول» یا «شرح تهذیب الوصول» را به عنوان اثر تالیفی، برای هر سه تن ذکر میکنند.
«افندی» در «ریاض العلما» «سید میر جمال الدین محمد استرآبادی» را صدراعظم «شاه اسماعیل صفوی» معرفی می کند.
دو تن جرجانی یا استرآبادی، به طور مسلم در دربار «شاه اسماعیل صفوی» مقامی ارجمند، در سطح وزارت داشتند. یکی از آنان «صدر الدین» معروف به «شریف جرجانی» است. وی در جنگ «چالدران» (تهاجم «سلطان سلیم») به سال ٩٢٠ه-.ق. به شهادت رسید. قبر او در دشت «چالدران»، کنار قبر «امیر عبدالباقی» از اجداد «سید نعمت الله جزایری»، زیارتگاه مومنان است. دومی همین سید جمال الدین حسینی استرآبادی است.
بنا بر تصریح «تاریخ عالم آرای عباسی»، «شاه تهماسب اول»، منصب صدارت را به شراکت با «امیر قوام الدین حسن اصفهانی»، به میر جمال الدین حسینی استرآبادی تفویض کرد. اما صاحب «روضات الجنات»، او را وزیر «شاه اسماعیل اول» دانسته و با «امیر غیاث الدین منصور شیرازی دشتکی»، شریک در صدارت تصور کرده است.
در هر صورت، سید جمال الدین شخصیتی علمی و سیاسی در دولت صفوی و از رجال صاحب کمال «استرآباد» در پایتخت آن دوران «ایران»، یعنی «تبریز» و«قزوین» بشمار میرود.
او با «محقق کرکی» دوستی و مجالست داشت. در «روضات الجنات» داستان جالبی در خصوص این دو شخصیت علمی وجود دارد. خلاصهاش اینکه: دو بزرگوار قرار میگذارند که ظرف یک هفته «محقق کرکی» «شرح قوشچی» را به سید جمال تدریس کند. متقابلاً سید جمال نیز «قواعد» «علامه حلی» را ظرف یک هفته به «محقق کرکی» درس دهد.
سپس سید پیشنهاد میکند، برحسبِ مناسبتِ ساعتِ نجومی، نخست شیخ تدریس آغاز کند. وقتی هفته به پایان میرسد و نوبت به تدریس سید میرسد، سید خود را به تمارض میزند تا عنوان استادی بر «محقق کرکی» را نداشته باشد.
آثار:
١. شرح تهذیب الاصول
«علامه حلی» کتابی در موضوع اصول فقه دارد که گاهی «تهذیب الاصول» و گاهی «تهذیب الوصول الی علم الاصول» نامیده میشود. سید جمال الدین جرجانی، این اثر را در سال ٩٢٩ه-.ق. شرح کرده است.
به نظر برخی از بزرگان مانند: صاحب «روضات الجنات»، کتابی است بسیار تحقیقی و متقن. مرحوم «خوانساری» آن را در «استرآباد» و «تبریز» دیده است. او میگوید:
«این شرح نزد علمای اصول شهرت دارد و بیشتر آنان از شرح تهذیب الاصول سید جمال نقل میکنند.» سپس اضافه مینماید: «این شرح یکی از بهترین شرحها محسوب میگردد.» به دنبال آن از چند شرح معروف نام برده و شرح استرآبادی را بر آنها ترجیح میدهد. در پایان یادآور میشود: «شهید ثانی از شرح سید جمال الدین نقل میکند.» این نقل و اعتماد بر کفایت و سداد شرح مزبور دلالت دارد.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران» به شماره ١٢١٠ در ٢١٠ برگ، کتابت سال ٩٨٠ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی ملک» به شماره ١٩٥٦ در ٢٩١ برگ، کتابت سال ٩٨٠ه-.ق. و آغاز افتاده، موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه مدرسه ی فاضلیه مشهد» به شماره ٤٩ (٤٦) در ٤٨٠ برگ، کتابت سال ٩٩١ه-.ق. موجود است.