آتشکده ی آذر ٢/٨٠٥-٨١٧؛ اثر آفرینان ٥/٩١-٩٢؛ تاریخ ادبیات ایران از سنایی تا سعدی ٤٣؛ تاریخ ادبیات در ایران ٢/٣٨٦-٣٩٨؛ تاریخ نظم و نثر در ایران ١/٥٠؛ تذکره ی دولتشاه ٨١؛ تذکره ی کاظم ٥٥٨؛ دایرهالمعارف مصور پیمان ٩٢؛ الذریعه ٩/٩٣٩-٩٤٠؛ ریاض الجنه، روضه سوم ٩٠٧؛ ریحانه الادب ٥/١١٩-١٢٠؛ شعرای مازندران و گرگان ٢٦٨-٢٧١؛ تذکره ی صبح گلشن ٣٥٣؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران ٤٦٩؛ فرهنگ سخنوران ٤٩٩؛ فهرس اعلام الذریعه ٣/١٩٣٦؛ فهرست کتاب های چاپی فارسی ٢/٢٣٦٣؛ فهرست نسخه های خطی فارسی ٣/٢٥٠٥؛ قاموس الاعلام ٥/٣٩٧٤؛ گلزار جاویدان ٣/١٢٠٥-١٢٠٦؛ لغتنمامه دهخدا (ذیل لامعی) ٧٤؛ مجمع الفصحاء، بخش سوم از جلد اول ١٧٥٣؛ المعجم فی معاییر اشعار العجم ٣٨٩؛ موسوعه مؤلفی الامامیه ٢/٩٧؛ مولفین کتب چاپی فارسی ١/١٦٤-١٦٥؛ هفت اقلیم ٣/١٠٥.

«محمد بن جعفر خزاعی جرجانی»

٣٣٢-٤٠٨ه-.ق.

«ابوالفضل محمد بن جعفر بن عبدالکریم بن بدیل خزاعی جرجانی»، ادیب و متخصص در علم قرائت قرآن است.

گویا نام اصلی وی «کمیل» بوده است. شاید برای اینکه با همشهری خویش «کمیل بن جعفر بکرآبادی جرجانی» «حنفی» متوفای ٣٣٦ه-.ق. تشابه اسمی پیدا نکند، نام خویش را به محمد تغییر داده است.

«خطیب» در «تاریخ بغداد»، او را یکی از زحمت کشان در علم قرائت توصیف کرده است.

برخی منابع خزاعی جرجانی را توثیق و برخی تضعیف کرده اند. به هر حال محمد بن جعفر جرجانی، برای فراگیری همه ی آرا و نظریات قاریان مشهور عصر خود، سفرها کرد و استادان بسیاری را دید.

نزد «علی حسن بن سعید مطوعی» و «علی احمد بن نصر شذائی» و بسیاری دیگر در «عراق»، «مصر» و «خراسان» تحصیل کرد.

از «ابوبکر اسماعیلی»، «یوسف بجیرمی»، «ابوبکر قطیعی» و «ابوعلی بن حبش» حدیث شنید.

«ابوالقاسم تنوخی»، «ابوالعلا واسطی»، «احمد بن فضل باطرقانی»، «ابوالحسن بن داوود دارانی» و «عبدالله بن شبیب اصفهانی» از وی روایت نقل می کنند.

آثار:

١. الابانه فی الوقف و الابتداء

الابانه کتابی است در بیان اصول و قواعد توقف هنگام قرائت قرآن و دیگر مباحث علم قرائت.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. اسانید القراءات

خطیب می گوید: «من این کتاب را دیده بودم. ظاهراً چند جزء بوده است. آن را بسیار گرامی می داشتم. لیکن برخی از قاریان بدگویی کردند و من نسبت به آن بدبین شدم.»

نسخه های خطی:

فقط خطیب بغدادی وجود آن را گزارش کرده است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.