اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٣٩٢ - «علی بن محمد زبحی جرجانی»

جرجانی شرح بر «تذکره» را در نیمه ی ذی حجه ٨١١ه-.ق. در «شیراز» به اتمام رسانده است. آغاز این شرح در نسخه های خطی متفاوت است. برخی دارای دیباچه و برخی فاقد آن است.

شرح جرجانی دارای چهارباب است و هر باب چند فصل دارد. باب اول در مقدمات (مبادی طبیعی و ریاضی هیئت)، باب دوم فلکیات، باب سوم سفلیات و باب چهارم مقادیر اجرام است.

در فصل یکم از باب سوم، جرجانی موقعیت دریاها، رودها و جزایر ربع مسکون از جمله موقعیت «خلیج فارس» و رودها و نهرهایی را که به آن می ریزند، گزارش می کند.

نسخه های خطی:

٤ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آستان قدس رضوی (ع)» به شماره ٥٥٦٧ کتابت سال ٨٢٥ه-.ق.، شماره ٥٥٦٨ کتابت سال ٨٣٦ه-.ق.، شماره ٥٣٤٥ در ١٨٧ برگ، کتابت سال ٨٨١ه-.ق. و شماره ١٢٠٠٠ ک تابت سال ٩٣٤ه-.ق. موجود است.

٣ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» به شماره ٢٩٢٣ درد ٩٤ برگ، کتابت سال ١٣٣٧ه-.ق.، شماره ٣٣٨١ در ١٢٧ برگ و شماره ١٠٣٨٩ در ١١٥ برگ، کتابت سال ٨١٣ه-.ق. (اگر این تاریخ صحت داشته باشد، قدیمی ترین نسخه و شاید به خط شارح است) موجود است.

٤ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ٢٠٩ در ١٠٢ برگ، کتابت سده ٩ه-.ق.، شماره ٦٢٢٤ در ٣٢٢ برگ، کتابت سال ٨١٦ه-.ق.، شماره ٦٢٣٨ در ٢٣٧ برگ، کتابت سال ٩٨٣ه-.ق. و شماره ٦١٧٢ در ٢٢٦ برگ، کتابت سال ٨٧٧ه-.ق. موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه مدرسه ی حجتیه» «قم» به شماره ١٠٥ در ١٣٠ برگ، کتابت سال ١٠٩٧ه-.ق. موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دانشکدهی الاهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد» به شماره ٧٩٥ در ٢٠٠ برگ، کتابت سال ٩٢٩ه-.ق. موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی شستربیتی» به شماره ٤٣٠٩ کتابت سال ٨٣٣ه-.ق. موجود است.

١ نسخه ی عکسی از نسخه ی «شستربیتی» در «کتابخانه ی جامعه الکویت» به شماره ٢٨٠٦م ک موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی (الوطنیه) تونس» به شماره ٦٦٨ در ٣٦ برگ موجود است.

٣ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی موزه ی عراق» به شماره ١٣٦٩١/٢ در ١٦ برگ، شماره ٩٧٢ در ٢٤٠ برگ و شماره ٧٨٢٢ در ٣٧٤ برگ موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مخطوطات مجتمع عراقی» به شماره ٤٥١ در ١٩٥ برگ موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دارالکتب الظاهریه» «دمشق» به شماره ٣١١٧ در ١٦٠ برگ موجود است.

٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی پرینستون» به شماره H٥٠٦ و B٥٥ موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی تونس» به شماله ٦٦٨م. موجود است.

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی برلین» به شماره ٥٦٨١ موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٨٨. شرح تصریف عزی

میر سید شریف این شرح را، بر کتاب «تصریف عز الدین عبدالوهاب بن ابراهیم زنجانی» زنده به سال ٦٥٥ه-.ق. نوشته است.