اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٢٢٩ - «عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی»

«عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی»

٠٠٠-٤٧١/٤٧٤ه-.ق.

«ابوبکر عبدالقاهر بن عبدالرحمن بن محمد»، پرآوازه ی‌ترین دانشمند زبان و ادبیات عربی، از مردم «جرجان» و «استرآباد»، سال‌های پایانی سده چهارم در «جرجان» دیده به جهان گشود.

او برخلاف رسم آن روزگار، که برای تحصیل به شهرهای دیگر سفر می کردند و از محضر استادان متعدد بهره می‌بردند، تمام عمر خویش را در «جرجان» بسر برد و فقط از استادان موجود در حوزه ی «جرجان» و «استرآباد» استفاده کرد.

مهم‌ترین استاد او «ابوالحسین محمد بن حسین فارسی»، خواهرزاده نحوی نامدار، «ابوعلی فارسی» است. هرچند «یاقوت حموی»، «قاضی ابوالحسن علی بن عبدالعزیز جرجانی» را نیز از استادان وی برشمرده است، اما بیشتر شرح حال نگاران، «ابوالحسین فارسی» را تنها استاد وی دانسته‌اند.

عبدالقاهر وقتی ادبیات را به پایان برد، خود استادی کم‌نظیر شد و کرسی درس برپا کرد. بسیاری در حلقه‌ی درس او زانو زدند و ادب آموختند. از آن جمله: «ابوالحسن علی بن محمد فصیحی استرآبادی»، «ابونصر احمد بن ابراهیم شجری»، «ابوالمظفر ابیوردی»، «احمد بن عبدالله مهابادی»، «ابوزکریا یحیی شیبانی» و «ابوعامر فضل بن اسماعیل تمیمی».

مورخان، جرجانی را مردی دیندار و پرهیزگار توصیف کرده‌اند. او در فروع به مذهب «شافعی» و در اصول به شیوه ی «اشعری» اعتقاد داشت. اشعار نیکو و عالمانه سروده است. آثارش مملو از نوآوری و سبک زیباست. اما مختصر و مجمل است. در نحو، نظم، نثر و بلاغت، یگانه ی روزگار بود.

عبدالقاهر را باید از بنیان گذاران نظریه ی نظم دانست. وی در زیباسنجی سخن، ذوق را داور قرار می‌داد. زبانشناسان معاصر، یافته‌های او را بسیار با ارزش و درست دانسته‌اند.

آثار:

١. آراء الجرجانی

بنا به گزارشی که از یک نسخه ی عکسی در «فهرس مخطوطات مصوره حسین چلبی» «ترکیه» آمده است، مجموعه آرای جرجانی در این اثر جمع شده است.