آتشکده ی آذر ٢/٧٧٩؛ اثر آفرینان ١/٢٤٢ و ٢/٢٧١؛ تاریخ نظم و نثر در ایران ٢/٦٧٤؛ تحفه سامی ٥٢؛ تذکره ی روز روشن ١٩٩؛ تذکره الشعراء داغستانی ١/١٨١؛ ترجمه مجالس النفائس ٧٨؛ الذریعه ٩/٢٣٥؛ شعرای مازندران و گرگان ٨٠، ٢٣٣؛ فرهنگ سخنوران ٢٥٢؛ قاموس الاعلام ٣/١٩٣٩؛ گلزار جاویدان ١/٣٧٨ و ٢/٦٦٣؛ لغت نامه ی دهخدا (ذیل حزینی) ٥٧١؛ مجالس النفائس ٧٨؛ نگارستان سخن ٢٣.

«حسن بن حمویه استرابادی»

٠٠٠-٣٣٥ه-.ق.

«ابومحمد حسن بن حمویه بن حسین بن ابرار» (ایرار یا ابران)، از قضات صاحب نام «استرآباد» در قرن چهارم ه-. ق. است.

منابع در شرح احوال وی سکوت کرده اند. فقط «حمزه سهمی» در «تاریخ جرجان» از او یاد کرده است.

براساس همین گزارش، وی عالم و محدث بود. از «محمد بن عمران مقابری»، «محمد بن احمد بن یحیی جرجانی»، «محمد بن عمر بن علا جرجانی»، «بندار بن جعفر بن معبد»، «فتح بن سعید عتکی»، «محمد بن اسحاق بن راهویه» و «مسدد بن قطن» حدیث نقل می کند.

حسن بن حمویه، در «استرآباد» به قضاوت اشتغال داشت و هم زمان به تدریس و املای احادیث نیز قیام می کرد.

آثار:

املاء (امالی)

«حمزه سهمی» شهادت می دهد که وی در «جرجان»، احادیث را املا می کرد. اما نشانی از کتاب وی به دست نمی دهد.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

منابع:

الانساب سمعانی ١/١٣٢؛ تاریخ جرجان سهمی ١٨٩، ٥٢٢-٥٢٣؛ دانشوران ساری٤٦.

«سید حسن حیرتی استرآبادی»

٠٠٠ – ٨٣٩ه-.ق.

«سید حسن استرآبادی» نیز از شعرا و سادات «استرآباد» بود. اما از شرح احوال و جزئیات زندگانی وی مطلبی به دست نیامد. همین‌قدر گفته شده است که در سال ٨٣٩ه-.ق. دیده از جهان فرو بسته است.

اما کجا متولد شده، چگونه تحصیل کرده و در کجا زیسته و مرگش در کدام شهر اتفاق افتاده است؟ تاکنون مطلبی به دست نیامد.

«آقابزرگ» احتمال داده که دیوان داشته باشد. «فرهنگ بزرگان» این احتمال را قطعی گفته است.

این احتمال نیز وجود دارد که «حیرتی» قرائت دیگری از «حزینی» باشد. یعنی «سید حسن حیرتی» همان «سید حسن حزینی» است. در این صورت تاریخ وفات نیز اشتباه نوشته شده است.

به هر روی نمونه اشعارش موجود و دارای طبع خوش است. گویا او در شعر «حیرتی» تخلّص می‌کرد.