اعیان الشیعه ٦/١٨٠؛ امل الآمل ٢/١٠٤؛ تعلیقه امل الآمل ١٤٢؛ الذریعه ٦/١٢٠؛ ریاض العلماء ١/١٨٠؛ شرح حال علماء شیعه ٤٢؛ طباقت اعلام الشیعه (الروضه النضره) ٨/١٥٧؛ فهرست نسخه های خطی کتابخانه ی ملی ملک٢/١٦٢؛ مفاخر آذربایجان ١/٩٢-٩٣.

«حمزه انزانی نوکندی استرآبادی»

قرن ؟ه-.ق.

از شرح احوال و آثار «حمزه انزانی» هیچ آگاهی در دست نیست. فقط یک اثر از وی به چاپ رسیده که بر روی آن نامش را حمزه انزانی نوکندی جرجانی استرآبادی نوشته اند.

ما حتی زمان حیات او را نیز به درستی نمی دانیم. چند تن حمزه انزانی در کتب تواریخ و شرح حال وجود دارد. یکی از آنها «حمزه خان انزانی» است که در جنگ «روس» و «ایران»، یکی از سرکردگان سپاه جبهه «ایروان» بود و در جنگ با «پاسکویچ» شکست خورد و به اسارت رفت.

شخصیت دیگری به نام «حمزه سلطان انزانی» می شناسیم که یکی از سرکردگان سپاه «زندیه» بود. او بعداً به «آغامحمدخان قاجار» پیوست و سبب شکست سپاه «زندیه» گردید.

اما هیچ کدام از آنها نمی تواند نویسنده کتاب «بضاعه العجزه» باشد؛ زیرا این اثر در اثبات امامت «علی بن ابی طالب» علیه السلام است. و به نظر می رسد یک تن عالم و تحصیل کرده در حوزه ی «نجف اشرف» آن را نوشته است.

اما «حمزه خان انزانی» بنا بر یک وقف نامه ای که مرحوم «ملا محمدجعفر استرآبادی» در خصوص قریه «حسین آباد» بلوک «غار ری»، آن را نوشته است، ظاهراً بی سواد و عوام بوده است؛ زیرا «ملا محمدجعفر» وقف «حمزه خان» را عوامانه و باطل اعلام کرده و «حمزه خان» قریه را به عنوان رد مظالم به «ملا محمدجعفر» مسترد نموده است.

«حمزه سلطان» نیز مانند «حمزه خان» به جهت شغل و موقعیت زندگی، فردی غیر عالم بوده است.

در هر صورت، تنها آگاهی ما از حمزه انزانی، وجود یک اثر منتسب به اوست.

آثار:

بضاعه العجزه

موضوع کتاب امامت است.

نسخه های خطی:

تاکنون هیچ نسخه ی خطی از آن گزارش نشده است.

نسخه های چاپی:

این کتاب یک بار به سال ١٣٢١ و بار دیگر به سال ١٣٢٤ در «تهران» و در ١٣١ صفحه رقعی چاپ و منتشر گردیده است.