اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٩٨ - «اسماعیل بن حسان جرجانی»
پانزدهم ربیع الآخر ٣٩٦ه-.ق. دیده از جهان فروبست. برادرش «ابونصر اسماعیلی» بر وی نماز خواند. تشییع جنازهی بسیار باشکوهی برای وی برگزار گردید. در صحرای «باب الخندقِ» «جرجان» نزد مقبره پدرش به خاک سپرده شد.
آثار:
١. تهذیب النظر
بنا به نوشتهی سهمی، این اثر، کتاب بزرگی در علم اصول فقه بود.
نسخه های خطی:
هیچ نسخه ی خطی یافت نشد.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٢. کتاب الاشربه
«سهمی» این کتاب را در رد «جصاص» معرفی کرده است. شاید منظورش «احمد بن علی جصاص رازی حنفی» است. اما به نظر میرسد موضوع آن احکام خوردنیها و نوشیدنیهاست.
نسخه های خطی:
هیچ نسخه ی خطی یافت نشد.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
منابع:
الاعلام للزرکلی ١/٣٠٨؛ البدایه و النهایه ١١/٣٥٩؛ تاریخ الاسلام (حوادث سنه ٣٨١-٤٠٠) ٣٣٠؛ تاریخ بغداد ٦/٣٠٩؛ تاریخ جرجان ١٤٧-١٤٩؛ تبیین کذب المفتری ٢٠٧-٢١١؛ سیر اعلام النبلاء ١١/١٩ و ١٧/٨٧؛ شذرات الذهب ٣/١٤٧ و ٤/٥٠٦؛ طبقات الشافعیه الکبری ٣/٣٦٩؛ طبقات الشافعیه لابن قاضی شهبه ١/١٥٥؛ طبقات الشافعیه للاسنوی ١/٥١-٥٢؛ طبقات الفقهاء للشیرازی ١٢١؛ العبر فی خبر من غبر ٢/١٨٨ و ٣/٦٠؛ مرآۀ الجنان ٢/٤٤٨؛ فرزانگان مازندران ١/٣١١؛ الکامل فی التاریخ ٩/١٩٠؛ مختصر طبقات الفقهاء ٣٧٥؛ معجم الاصولیین ١/٢٥٦؛ معجم المولفین ١/٣٥٧ و ٢/٢٥٧؛ المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک ١٥/٥٠؛ الموسوعه المیسره فی تراجم ائمه التفسیر و الاقراء و... ١/٤٧٩؛ موسوعه طبقات الفقهاء ٤/١٠٥-١٠٦؛ النجوم الزاهره ٤/٢١٤.
«اسماعیل بن حسان جرجانی»
٤٧٣-٥٣١ه-.ق.
برخی منابع به اشتباه «اسماعیل بن حسین جرجانی»، پزشک معروف ایرانی را «اسماعیل بن حسان» نوشته اند. چنانچه «اسماعیل بن حسن» نیز اشتباه است.
نام و شرح حال وی ذیل مدخل اسماعیل بن حسین جرجانی خواهد آمد.
«سید اسماعیل بن حسین جرجانی»
(حکیم سید اسماعیل جرجانی)/٤٣٤-٥٣١ه-.ق.
«سید اسماعیل بن حسین جرجانی»، (متوفای ٥٣١ یا ٥٣٥ق.)، نویسنده ی مفصل ترین دایرهالمعارف پزشکی فارسی، یعنی «ذخیره خوارزمشاهی»، شخصیت ذوفنونی بود که در «جرجان» زاده شد، در «خوارزم» و «گرگانج» زیست و در «مرو» درگذشت. او علاوه بر شهرهای یاد شده، به شهرهای دیگری مانند «قم» و سرخس نیز سفر کرد. اما از جزئیات سفرهای او همانند جزئیات زندگی و تحصیلاتش، آگاهی مفصلی در دست نیست.
شرف الدین ابوالفضایل یا ابوابراهیم اسماعیل جرجانی، از خاندانی علوی و حسینی بود. او در نیمهی اول قرن پنجم دیده به جهان گشود. در کودکی و جوانی مقدمات علوم را آموخت و به جهت رونق دانش در پایتخت «خوارزمشاهیان»، به «گرگانج» سفر