اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٢٣٣ - «عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی»
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی عمومی اوقاف بغداد» به شماره ١٣٨٢٣ در ١٧٣ برگ موجود است.
نسخه های چاپی:
«محمد عبده» و «محمد محمود ترکزی شنقیطی» نخستینبار آن را به سال ١٣٣١ه-.ق. تحقیق و در ٤٢٨ صفحه وزیری در «مصر» انتشار دادند. پس از آن مکرر در «قاهره» و «بیروت» تجدید چاپ گردید.
هم چنین «محمد عبدالمنعم خفاجی» به سال ١٣٩٦ه-.ق. آن را تحقیق و منتشر کرد. چاپ دیگری با تحقیق «محمود محمد شاکر» به سال ١٤١٠ه-.ق. در «قاهره» به انجام رسیده است.
«محمد حنفی حلبی» آن را با عنوان «مختصر دلائل الاعجاز» تلخیص کرده و به سال ١٣٤٣ه-.ق. در «حلب» انتشار داده است.
«محمد رادمنش» آن را به فارسی ترجمه کرده و با حواشی سودمندی به سال ١٣٦٨ش. در «مشهد» منتشر ساخته است.
١٦. الرساله الشافیه
این اثر یکی از مهمترین آثار عبدالقاهر جرجانی و حاوی نظریه ی نوین وی در اعجاز قرآن است. جرجانی اعجاز قرآن را در نظم و چگونگی چینش کلمات و الفاظ دانسته و سخن خدا را در نظم و زیبایی که از ترکیب و کنارهم قرار دادن کلمات به دست می آید، توصیف کرده است.
این نظریه که با نظریه ی زبانشناسان معاصر بسیار مطابقت دارد، به تفاوت نقاشیها تمثیل شده است. یعنی همه ی نقاشان از همان رنگها و موادی که همگان استفاده میکنند، استفاده کرده اند. ولی برخی از آنها در ترکیب رنگ ها چنان مهارتی به خرج می دهند که در هنر خود شاهکار بوجود میآورند. نظریهی نظم و ترکیب عبدالقاهر جرجانی، در این اثر تبیین شده است.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی حسین چلبی بروسه ترکیه» به شماره ١ در ١٨ برگ و کتابت سال ٥٦٨ه-.ق. موجود است.
نسخه های چاپی:
کتاب همراه دو رساله دیگر با عنوان «ثلاث رسائل فی اعجاز القرآن» و با تحقیق «محمد خلف الله» و «محمد زغلول سلام» در «قاهره» و توسط دارالمعارف منتشر گردیده است.
١٧. شرح الفاتحه
همانگونه که از نامش آشکار است، تفسیر سوره فاتحه قرآن است. برخی منابع مدعی هستند که کتاب در یک مجلد تدوین شده است.
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
١٨. کتاب عروض
این اثر ظاهراً در علم عروض و ریشه شناسی زبان است. احتمال دارد، با کتاب «تتمه العروض» یکی باشد. شاید هم تتمه دنبالهی این کتاب باشد.
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.