اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٣٧ - «ابوالفتح بن محمد میر مخدوم حسینی عربشاهی»
«ابوالفتح بن محمد میر مخدوم حسینی عربشاهی»
... – ٩٧٦/٩٧٨ه-.ق.
فقیه، متکلم و مفسر «شیعه» از دانشمندان پرکار قرن دهم ه-. ق. است. او را به جهت انتساب به سادات شُرُق، «ابوالفتح شرقه» نیز میخوانند.
در انتساب نیاکان او به «میر سید شریف جرجانی» اختلاف نظر وجود دارد. تعدادی از تذکرهنویسان، پدر وی، «میرمخدوم» را همان «میرزا مخدوم ناصبی» دانسته و از آن طریق از نوادگان میر سید شریف جرجانی بشمار آوردهاند.
«فخر الدین موسوی» در «تاریخ اردبیل» سه نام و سلسله نسب برای عربشاهی نوشته و صحیحترین آنها را «امیر ابوالفتح تاج سعیدی» و نامش را «سید محمدهادی بن ابی نصر محمود بن ابی سعید سعد الدین مسعود حسینی» خوانده است. او مدعی است که این نام و سلسله نسب، از کتاب «مشیخهی» وی برداشت شده است. اما مقاله «دایرهالمعارف بزرگ اسلامی» آن را رد میکند و منشا این اشتباه را «حاجی خلیفه» در «کشفالظنون» معرفی میکند.
به هر روی، «ابوالفتح نزد قاضیزاده رومی»، «شمس الدین احمد بن بدر الدین محمود»، متوفای ٩٨٨ه-.ق.، «عصام الدین، ابراهیم بن محمد اسفراینی»، متوفای ٩٤٥ه-.ق. و «جمال الدین شیرازی» دانش آموخت. برخی گفتهاند در «ماوراءالنهر» تحصیل کرده و برخی بر این باورند که در «عراق» دانش اندوخته است.
در هر صورت به «مشهد» هجرت و کرسی درس برپا کرد. در آنجا مورد اتهام واقع شد و ناچار از سفر به «قزوین» و دربار «صفویان» گردید و نزد آنان مقامی بلند یافت.
ابوالفتح در اردوهای شاه صفوی شرکت جست و از تعدادی از شهرهای «ایران» دیدن کرد. دیدارهای او که همراه با تبلیغ و تحقیق و تالیف بود، تاثیر زیادی در توسعه افکار و معارف «تشیع» در «ایران» آن روزگار داشت.
او عاقبت در شهر «اردبیل» سکنا گزید و تا پایان عمر همانجا زیست. چون بدرود حیات گفت، در نزدیکی مقبره «شیخ صفی الدین اردبیلی» دفن شد.
آثار:
١. ابطال اکتساب التصورات
این اثر تعلیقه بر فصلی از نظر «قطب الدین رازی» در کتاب «شرح شمسیه»ی اوست. میرزا ابوالفتح آن را به سال ٩٥٣ه-.ق. در «مشهد» تالیف کرده است.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی(ره)» به شماره ١٣/٩٥٧ کتابت سال ٩٨٢ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی هم در «کتابخانه ی اوقاف عمومی بغداد» با شماره ٥/٤٣٩٠ گزارش شده است که عنوان این نسخه، «رساله فی المنطق» است.
ظاهراً نسخهای هم در «کتابخانه ی آستان قدس رضوی (ع)» (١٠/٣٠-٣١) موجود است.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٢. تاریخ صفویه
مطالبی درباره ی روی دادهای دوران مولف و گزارش هایی از عملکرد دولت «صفویان» است.
نسخه های خطی:
هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.