«شیخ محمدصالح فرزند شیخ محمدتقی استرآبادی بن ملا محمداسماعیل»، از علما و دانشمندان بزرگ آن سامان است. خانواده ی او مانند پدر، جد و عموها، همه اهل علم و فضل بودند.

محمدصالح به سال ١٢٤٨ه-.ق. در شهر «ری» متولد گردید. قرآن و مقدمات فارسی و عربی را در همانجا آموخت. در چهارده سالگی، همراه خانواده به عتبات عالیات مهاجرت کرد و در حوزه ی علمیه ی «نجف اشرف» به فراگیری علوم دینی اشتغال ورزید.

آنگاه که بخشی از سطوح را فراگرفت، به وطن خویش بازگشت و در آنجا به تکمیل تحصیلاتش پرداخت.

او نزد پدرش، هیئت، معانی، بیان، اصول و فقه را خواند. نزد «میرزا جعفر بسطامی» استطرلاب را آموخت. نجوم را پیش آخوند «ملا احمد استرآبادی» فراگرفت.

در سال ١٢٧٢ه-.ق. مجدداً رهسپار عتبات عالیات گردید و در خدمت استادان بزرگ آن حوزه، مانند: «شیخ مرتضی انصاری» تلمذ کرد.

او پس از آنکه به درجه ی اجتهاد نایل گشت، به زادگاهش «استرآباد» مراجعت نمود و به تالیف، تحقیق و ارشاد مردم پرداخت.

ملا محمدصالح، علاوه بر درجه ی اجتهاد و تسلط بر بیشتر علوم معقول و منقول، به شعر و ادب نیز علاقه ی وافر داشت. وی با تخلّص «برهان» اشعار عربی و فارسی می سرود. حتی برخی از آثارش را به شعر و نظم سروده است.

هم چنین دور از ذهن نیست که آثار خطی ملا محمدصالح استرآبادی در کتابخانه ی مدرسه ی یاد شده، یا در نزد برخی خاندان های منسوب به این عالم بزرگ، موجود باشد.

آثار:

١. تجوید القرآن

انتساب این اثر به ملا محمدصالح استرآبادی، قطعی نیست؛ زیرا فهرست نویس این اثر، مولفش را فقط محمدصالح بن محمدتقی، (بدون نسبت استرآبادی) ثبت کرده است.

نسخه های خطی:

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» به شماره ٣/٢٧٣ موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. تراجم

این اثر ذیل مدخل «شرح حال علما و ادبای استرآباد» شناسانده شده است.

٣. ترجمه خصائص الحسین (الحسینیه) (ع)

«خصائص الحسین (ع)» از آثار بسیار مشهور «شیخ جعفر شوشتری» است. شیخ محمدصالح این اثر را به صورت لفظ به لفظ به فارسی ترجمه کرده است. سال آغاز این ترجمه ١٣١١ه-.ق. گزارش شده است. اما این تاریخ با تاریخ چاپ کتاب تطابق ندارد.

نسخه های خطی:

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» به شماره ٥٧١٦ در ٤٧٨ برگ، کتابت سال