از این رو می توان حدس زد که امین الدین یا امین استرآبادی در قرن نهم و شاید مقداری هم از اوایل قرن دهم ه-. ق. می زیست و به احتمال زیاد، زمانی که «کاتبی» و «خواجه علی» در «استرآباد» سکونت داشتند، با آنها مشاعره کرده است.

اما امین الدین استرآبادی کیست؟ و چه آثاری از خود برجای گذاشته است؟ پرسشی است که پاسخ دقیق ندارد.

زیرا «دولتشاه سمرقندی» و «امیر علیشیر نوایی»، دو شخصیت معاصر شاعر هستند که با ابهام درباره ی وی سخن گفته اند.

نامش را محمد امین یا محمدعلی و زادگاه یا اصالتش را گاهی از «بلخ» و گاهی از «نزل آباد» «سبزوار» دانسته اند.

«آقابزرگ» ذیل امین استرآبادی، سخن خود را به گزارش «ادوارد براون» مستند می کند.

در جای دیگری تحت عنوان «امین بلخی استرآبادی»، نام شاعر را «محمدامین» و او را پدر «امینی بلخی» معرفی می کند.

چنانچه در ذیل امینی استرآبادی، شاعر را میر سید امینی و معاصر «صادقی کتابدار» توصیف کرده است.

با توجه به پراکندگی مطالب در خصوص امین الدین یا امین یا امینی استرآبادی، و کمبود منابع در شرح احوال وی، نمی توان به درستی نام وی را تعیین کرد و درباره اش اظهار نظر نمود. لیکن در این نکته اتفاق نظر دارند که امین الدین استرآبادی در «استرآباد» زیست و هم در آنجا درگذشت.

همین قدر می دانیم که شاعر بود و بجز دیوان، آثاری به شرح ذیل داشت.

آثار:

١. دیوان

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی یافت نشد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. سلوه الطالبین (داستان عقل و عشق)

این اثر در مناظره میان عقل و عشق و استدلال هر کدام بر اولویت و افضلیت خودش، به صورت منظوم است.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی یافت نشد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٣. قصه فتح و فتوح

این اثر نیز شعر و مثنوی به زبان فارسی است.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی یافت نشد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٤. مصباح القلوب

اشعار و داستانی است از زبان شمع و پروانه به زبان فارسی و به صورت منظوم.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی یافت نشد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

منابع:

اثر آفرینان ١-٣١٤؛ تاریخ نظم و نثر در ایران ١/٣٠٤، ٥٠٤؛ تذکره ی پیمانه ٣٠٧؛ تذکره ی روز روشن ٨٢؛ تذکره الشعرای دولتشاه سمرقندی ٣٣٧-٣٣٨؛ الذریعه ٩/٧٠، ١٠٤، ١٠٥؛ فرهنگ سخنوران٩٦؛ مجالس النفائس٤٣، ٧٥، ٢١٦، ٢٥٠؛ مجمع الخواص ٩٥-٩٦.