اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٤٢٨ - «علی بن محمد فصیحی استرآبادی»
کتب چاپ سنگی کتابخانه ی مرکزی تبریز ٦٠؛ فهرست نسخه های خطی فارسی ٢/٧٣٢، ٧٢٥، ٧٧١،٨١٦، ٨٥٩، ٩٦٦، ١٧٠٦؛ فهرست واره کتاب های فارسی ٦/٥٨، ٦٠، ٧٠، ٧٣، ١٢٤، ١٤٨، ١٥٤، ١٦٠، ١٧٠، ١٨٥، ١٨٩، ١٢٤، ٢٥٢، ٦٦٩؛ کارنامه بزرگان ایران ٢٥٤؛ کشف الظنون ١/٤٤٨،٧٤٩، ٨٥٤ و ٢/١٤٧٩؛ الکنی و الالقاب ٢/٣٥٩، ٤٦٨؛ گنجینه ی دانشمندان ٦/٤٠٨؛ لغت نامه ی دهخدا (ذیل طاغو) ٢٢ و (ذیل جرجانی) ٣٢٣؛ مجالس المومنین قاضی نورالله شوشتری ٢/٢١٢، ٢٢٠؛ مجله ارمغان، سال پانزدهم ص ٧٠١؛ مدارس نظامیه ١٢٥-١٢٧؛ مشاهیر جهان ٢١٤؛ مصادر التراث فی المکتبات الخاصه فی الیمن ١/٢٠٥، ٣٨٥، ٤٤٥؛ معارف (نشریه مرکز نشر دانشگاهی)، ش ٣، آذر اسفند ١٣٨١ (ش ٥٧ پیاپی)، ص ٣٤–١٩٢؛ معجم اعلام المورد ١٥٧؛ معجم الفلاسفه ٢٣٣؛ معجم المولفین ٢/٥١٥؛ معجم مولفی الشیعه ١١٦؛ مفتاح السعاده ٢/٢٦١؛ موسوعه اعلام العلماء و الادباء العرب و المسلمین ٥/١٨٧؛ الموسوعه الذهبیه للعلوم الاسلامیه ١٢/١٠١-١٠٣؛ الموسوعه المیسره فی تراجم ائمه التفسیر و الاقراء و النحو و اللغه ٢/١٤٠٧؛ مولفین کتب چاپی فارسی و عربی ٤/٣٧٧-٣٧٩؛ نام نامه موسیقی ایران زمین ٣/١٤٥؛ نتایج الافکار ٣٦١؛ نزهت الاخبار ٥٦٩؛ نفحات الانس ٣٨٩؛ هدیه العارفین ١/٧٢٨.
«علی بن محمد فصیحی استرآبادی»
٠٠٠ – ٥١٦ه-.ق.
«ابوالحسن علی بن ابی زید» معروف به «ابن ابی زید فصیحی استرآبادی»، عالم، ادیب، استاد و شاعر اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم ه-. ق. است.
او در «استرآباد» دیده به جهان گشود و در همانجا رشد کرد. تحصیلاتش را در زادگاهش آغاز کرد و پس از پایان بردن مقدمات، به حلقه ی درس عبدالقاهر جرجانی، ادیب بزرگ «جرجان»، و دیگر استادان بزرگ آن سامان، پیوست.
فصیحی پس از چند سال تحصیل، به مراتب علمی بلندی دست یافت و شهرتش از مرزهای «جرجان» و «استرآباد» گذشت.
مدتی در زادگاهش کرسی درس برپا کرد و به تعلیم و تربیت شاگردان پرداخت. آنگاه که مقام رفیع استادی را احراز کرد، به سوی «بغداد» رهسپار شد.
در «بغداد» نیز به تدریس ادامه داد و نزد دانشمندان مذاهب مختلف، نام و اعتبار کسب کرد. به همین جهت پس از فوت «خطیب تبریزی»، استادی و مدرسی مدرسه ی نظامیه را به او واگذار کردند.
استادی در مدارس نظامیه، خصوصاً مدرسه ی نظامیه «بغداد»، نیاز به شرایط علمی، ادبی، اخلاقی و مهارت در تدریس داشت که فصیحی استرآبادی از همه ی آنها برخوردار بود.
اما مدرسه ی نظامیه شرط خاص دیگری نیز داشت. این شرط، پیروی کردن از مذهب «شافعی» بود. شاگردان و استادان مدرسه ی نظامیه باید تابع و پیرو مذهب «شافعی» باشند تا بتوانند از امکانات و محیط علمی آن مدرسه ی بهره ببرند. در غیر این صورت آنها را بیرون می کردند.
با توجه به تسلط فصیحی بر احکام و آرای فقهی و اصولی مذاهب پنج گانه، تا مدتی کسی از مذهب فصیحی خبر نداشت. اما با گذشت زمان و در پی تعقیب و تجسس هایی، حاکمیت آن عصر، بر فصیحی سوء ظن پیدا کرد و عاقبت به اتهام «تشیع» از آن مدرسه ی اخراج گردید.