از شرح احوال و آثار «مولا حسن بن محمد بن حسن استرآبادی»، هیچ مطلبی در منابع موجود به دست نیامد. فقط در «تراجم الرجال»، به زمان حیات او که گویا در قرن هفتم و هشتم می‌زیسته، مختصر اشاره‌ای شده است.

وی اضافه می‌کند: او از علمای ساکن «نجف اشرف» است. شاید از شاگردان «علامه حلی» است و در تدوین و تالیف برخی مجلدات یا بخش‌های «مختلف الشیعه» همکاری کرده است.

این بود تمام اطلاعاتی که نویسنده تراجم الرجال درباره ی این فقیه و دانشمند استرآبادی نوشته است. به نظر می‌رسد وی اطلاعات خود را از برخی نسخه‌های خطی استنباط یا استخراج کرده است.

آثار:

بعض اجزاء مختلف الشیعه

گویا وی در تالیف و تدوین برخی از اجزای «مختلف الشیعه» همکاری کرده است.

نسخه های خطی:

هیچ نسخه ی خطی به دست نیامد.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

منابع:

تراجم الرجال ١/٢٥٨.

«حسن بن محمد استرآبادی»

قرن ٩ و ١٠ه-.ق.

فقیه، مفسر، عارف و متکلم نامدار «استرآباد» در قرن نهم ه-. ق.، «کمال‌ الدین» یا «جمال‌ الدین حسن بن شمس‌ الدین محمد بن حسن استرآبادی»، مجتهدی مبارز و متعهد بود که در حرکت علمی «نجف اشرف» نقش موثری بازی کرد.

بعد از انقراض حوزه ی علمیه ی «حله»، تعدادی از دانشمندان و مجتهدان بزرگ «شیعه» در «نجف اشرف» سکونت اختیار کرده و به تحقیق، تالیف و تدریس پرداختند تا به تدریج حوزه ی «نجف اشرف» رونق یافت.

با تاسف فراوان باید گفت مورخان و تذکره‌نویسان از نوشتن شرح احوال و آثار تعداد زیادی از علما در سده‌های مختلف کوتاهی ورزیده و آیندگان را از شناخت درست افکار و آثار آنان محروم ساخته‌اند. زندگی نامه ملا حسن بن محمد استرآبادی نیز مانند بسیاری دیگر از دانشمندان «شیعه»، در تاریکی نانوشته‌ها باقی مانده و اینک هیچ مطلبی در دست نیست. آنچه مسلم است، برشمردن تعدادی از آثار اوست که در برخی از منابع قابل دسترسی است.

اندک آگاهی از او اینکه، از دانش پدرش بهره برده و برخی علوم را نزد وی فراگرفته است.

حسن بن محمد استرآبادی تا سال ٨٩١ه-.ق. زنده بود. به درستی دانسته نیست که پس از آن چقدر زیسته است.

از آنجا که در فهرست‌ نسخه‌های خطی کتابخانه های مختلف، از شخصیت دیگری با نام حسن استرآبادی و متخلّص به «سحابی»، سخن به میان آمده، احتمال یکی بودن این دو شخصیت پیش می آید. خصوصاً که لقب هردو را کمال الدین نوشته اند.

لیکن این احتمال به دلیل تفاوت زمانی ضعیف می شود؛ زیرا حسن استرآبادی متخلّص به سحابی، تا سال ١٠٢١ه-.ق. زنده بود.

همین تفاوت زمانی، سبب شد که ما شرح حال و آثار آنها را جداگانه نقل کنیم.

آثار:

١. آیات الاحکام

برخی منابع مانند «معجم رجال الفکر و الادب فی النجف»، این اثر را به طور مستقل برای مولف ثبت کرده است. این در حالی است که بسیاری از منابع دیگر و