«آقابزرگ» از دو تن «محمد بن ابوطالب» در «طبقات اعلام الشیعه» سخن گفته است. استنباط نویسندگان «معجم طبقات المتکلمین» این است که یکی از آنان سید و دیگری شیخ است. این استنباط درست به نظر می رسد؛ زیرا «آقابزرگ» یکی از آنان را «محمد بن ابوطالب موسوی حسینی استرآبادی» و دیگری را «محمد بن ابوطالب استرآبادی» خوانده است.

ظاهراً این دو تن معاصر بودند و منابع شرح حال نگاری، به دلیل کمبود اطلاعات، کتاب های آن دو را، به هر دو تن نسبت داده اند. از آنجا که امکان تفکیک این آثار با آگاهی های اندکی که در دست داریم، ممکن نبود، همه را ذیل این مدخل آوردیم. باشد که در آینده بتوانیم دقیق تر اظهار نظر کنیم.

«امیر شمس الدین ابوعبدالله محمد بن ابوطالب استرآبادی»، دانشمندی پرآوازه از قرن دهم ه-. ق.، شاگرد «محقق کرکی» و «مجیز» از اوست.

در وصف مقام و منزلت او هرچه ما بگوییم اندک است؛ زیرا بزرگان در توصیف اش چنین گفته اند:

«المولی المحقق الأفضل الأکمل خاصه المتأخرین و زینه المتبحرین...»، «المولی الاجل، الأعلم الاعظم العالم العامل الکامل، أوحد العلماء فی الزمان، قدوه الفضلاء المحققین فی الایام...» و «فاضل جامع لأطراف العلوم الدینیه أدیب حسن الکتابه و الشعر بالفارسیه و کان یتخلّص فی شعره بحزینی، شدید الولاء لاهل بیت علیهم اسلام...».

به شهادت همه ی شرح حال نویسان، محمد بن ابوطالب استرآبادی، دانشمندی متبحر در علوم مختلف و پژوهشگری ژرف اندیش در دانش های گوناگون بود. او در فقه، کلام، تفسیر، حدیث، معارف اسلامی و ادب، قلم زده و آثاری از خود برجای نهاد است.

آثار:

١. اجازه

مرحوم «آقابزرگ» در «الذریعه»، خبر از اجازه نامه ی شیخ محمد بن ابوطالب استرآبادی می دهد که در ظهر کتاب «جواهر الکلمات» «عطاءالله بن مسیح الدین رستمداری» دیده است.

این اجازه در غره جمادی الثانی سال ٩٢٢ه-.ق.، برای «سید قطب الدین احمد بن شمس الدین محمد تادوانی» صادر شده است.

نسخه های خطی:

بر اساس گزارش «آقابزرگ»، ١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مولی عطاءالله رستمداری» دیده شده است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. اشعار

بی گمان اشعار عربی و فارسی که مولی محمد استرآبادی سروده، بسیار است، برخی از آنها در تذکره ها و کتاب های ادبی نقل شده است. اما تاکنون دیوان مستقلی (غیر از کتاب های منظوم) از وی به دست نیامده است.

تنها نسخه ای که به نام «حزینی» ثبت شده است، در «کتابخانه ی ملی ملک» سراغ داریم. اما عنوان این اثر «اشعار حروفی» و زبانش ترکی است. به درستی مشخص نیست چرا این اثر را به نام «حزینی» ثبت کرده اند.

در هر حال یکی از آثار وی، مجموعه اشعاری است که شاید با تفحص بتوان آنها را گردآورد.