اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ١٨٢ - «حسین بن محمد واعظ استرآبادی»
ششم یا در اوایل سده ی هفتم متولد شد. تحصیلاتش را نزد پدر و دیگر استادان ادب و انشا کامل کرد.
در دورانی که پدر و مادر ابن بی بی، در دربار سلاطین سلجوقی به خدمت اشتغال داشتند، به او نیز مشاغل دولتی و دیوانی محول می شد. به احتمال زیاد، پس از مرگ پدرش، وظایف او را به عهده گرفت و ریاست «دیوان طغرا» و «دیوان انشا» (رسایل) را به دست آورد.
ابن بی بی در همه ی عمر خود، به کارهای دیوانی و منشی گری اشتغال داشت و در دوران «علاء الدین کیقباد اول»، با همکاری «علاء الدین عطاملک جوینی»، به تحقیق و تالیف در زمینه ی تاریخ پرداخت.
آثار:
الاوامر العلائیه فی الامور العلائیه (الاوامر العلانیه فی الامور العلائیه)
این کتاب به منزله ی ذیلی بر کتاب «جهانگشای جوینی» در تشریح تاریخ سلجوقیان روم است.
گویا مولف نخست قصد نگارش تاریخ مملکت روم را داشت. لیکن به سبب اختلاف نظرها و عدم دسترسی بر منابع دقیق، تصمیم به نوشتن روی دادهای زمان حکومت سلجوقیان گرفت.
این تاریخ از زمان روی کار آمدن «غیاث الدین کیخسرو» (٥٨٨ه-.ق.) تا زمان سلطنت «ملک غیاث الدین مسعود» (٦٧٩ه-.ق.) را شامل می گردد. مهم ترین قسمت نیز دوران «کیقباد اول» و جانشینان او را دربرمی گیرد؛ زیرا معاصر آنان بود و مشاهدات خود را نگاشته است.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ایاصوفیه ترکیه» به شماره ٢٩٨٥ موجود است.
نسخه های چاپی:
نسخه ی عکسی از همان نسخه ی منحصر بفرد ایاصوفیه، با مقدمه کوتاه از «عدنان صادق ارزی» به سال ١٩٥٦م. در «آنکارا» منتشر شد.
چاپ دیگری با کوشش «عدنان صادق ارزی» و «نجاتی لوغال» در ١٩٥٧م. در «آنکارا» انتشار یافت.
سال ١٣٥٠ش. در «ایران» نیز به کوشش «محمدجواد مشکور» با عنوان «اخبار سلاجقه روم» در ٥٩٧+٢٠٢ صفحه منتشر شد.
تاریخ ابن بی بی به وسیله شخص ناشناسی خلاصه شده و با عنوان «مختصر سلجوقنامه» در ٣٣٧ صفحه و به کوشش «هوتسما»، چاپ شده است.
منابع:
اثر آفرینان ١/١٠٠؛ پارسی نویسان آسیای صغیر ١٦؛ تاریخ ادبیات در ایران ٣/١٢١٥-١٢١٧؛ تاریخ نظم و نثر در ایران ١/١٤٩-١٥٠؛ دائره المعارف بزرگ اسلامی ٣/١٤٣-١٤٥؛ دانشنامه ادب فارسی ٦/٢٩، ٥٠١؛ دانشنامه ایران و اسلام ٣/٤٥٥؛ دایرهالمعارف مصور پیمان ٢٥٣؛ شخصیت های نامی ایران ٢٣؛ فرهنگ زندگی نامه ها ١/٣١٦؛ فهرست کتابهای چاپی فارسی ٣/٣٠٥٣؛ مولفین کتب چاپی فارسی و عربی ٢/٨٦٦ و ٦/٨٥٣؛ نامه مینوی ٤٥٠-٤٦٦؛ نگاهی به روند نفوذ و گسترش زبان و ادب فارسی در ترکیه ٧٧-٨١.
«حسین بن محمد واعظ استرآبادی»
(سلطان حسین واعظ استرآبادی)/قرن ١١ه-.ق.
فقیه، متکلم، محدث، طبیب، حکیم و خطیب توانمند، «سلطان حسین بن سلطان محمد»، معروف به «واعظ استرآبادی»، از دانشمندانی است که به سعادت شهادت در راه دین نایل گشته است.