اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٧٦٨ - «سید محمدمعصوم بن محمدامین استرآبادی»

«سید محمدمعصوم بن محمدامین استرآبادی»

٠٠٠-ح. ١٠٤٣ه-.ق.

ظاهراً در سده ی یازدهم ه-. ق.، دو شخصیت را به نام «محمدمعصوم استرآبادی»، می توان شناسایی کرد. یکی از آنها شاعر و عارف بود. از اثر به جای مانده از دومی، این گونه می توان حدس زد که وی عالم دینی بود.

لیکن منابع موجود، نام پدر هردو شخصیت را «محمدامین میرلوحی» دانسته اند. اگر این سخن را بپذیریم، باید یکی بودن این دو شخصیت را نیز بپذیریم؛ زیرا کمتر اتفاق می افتد که در یک زمان و در یک شهر، دو شخصیت پیدا شود که نام و نام پدر آنان، یکی باشد. خصوصاً که شرح احوال هردو شخصیت در پرده ای از ابهام است.

برخی منابع علت این ابهام و گمنامی را در سفر میر محمدمعصوم به «هندوستان» دانسته اند. آنان معتقدند که به دلیل مهاجرت زودهنگام وی به «هندوستان»، شرح حال نگاران «ایران» از شناخت وی بازمانده اند. شرح حال نگاران هندی نیز شناخت خوبی از وی نداشته و اهمیتی به شخصیت ادبی و علمی وی نداده اند.

به نظر می رسد اگر شرح حال هر دو محمدمعصوم را ذیل یک مدخل بیاوریم به واقعیت نزدیک تر است.

در هر حال میر محمدمعصوم استرآبادی در «استرآباد» متولد گردید و پس از تحصیل مقدمات و ادبیات، از زادگاهش خارج شد و مدتی در «هندوستان» بسر برد.

به درستی دانسته نیست که محمدمعصوم استرآبادی پیش از سفر به «هند»، به تکمیل دانش خود، در «اصفهان» پرداخت، یا پس از بازگشت از «هندوستان»، مدتی در «اصفهان» درنگ کرد؟

آنچه مسلم است اینکه او مدتی در «اصفهان» بوده و برخی از آثارش را به «شاه عباس دوم» هدیه کرده است.

محمدمعصوم در شعر «تسلی» تخلّص می کرد. اشعار و آثار فارسی و عربی او حکایت از مقام بلند ادبی وی دارد.

«آقابزرگ» نام کامل وی را چنین نگاشته است: «محمدمعصوم بن محمدامین بن علی بن حسین استرآبادی»

از تاریخ دقیق و محل درگذشت محمدمعصوم استرآبادی اطلاعی در دست نیست. اما از فحوای کلام برخی منابع استفاده می شود که وی در حدود سال ١٠٤٣ه-.ق. در «هندوستان» درگذشته است.