اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٤٥١ - «فضل الله بن عبدالرحمن نعیمی استرآبادی»

درباره ی نعیمی و افکارش، سخن بسیار است. اما تحقیقات مستند و دور از تعصب کمتر به چشم می خورد.

یکی از مستندات دست اول حروفیان، کتاب «خوابنامه» اثر «نصرالله بن حسن نافجی»، شاگرد فضل الله نعیمی است. او می نویسد:

«در سراسر خراسان و عراق و آذربایجان و شروان ایشان را حلال خور و راستگو می خواندند. آنان روزها به روزه و شبها به عبادت بیدار بودند و در رعایت احکام، اهتمامی بلیغ می ورزیدند و به حدی تسلیم قضای الهی بودند که هیچ مصیبت و بلایی نمی توانست آنان را پریشان کند.»

«عبدالحسین بن احمد امینی» متوفای ١٣٩٠ه-.ق. در «شهداء الفضیله»، شرح حال ستایش آمیزی درباره ی فضل الله حروفی و «نسیمی» نوشته و آن دو را جامع علوم عقلی و نقلی و از سادات صحیح النسب و شهدای عالی قدر «شیعه» دانسته است.

«آقابزرگ» نیز از فضل الله حروفی با عنوان شهید یاد کرده است. «میرزا محمدعلی مدرس تبریزی»، فضل الله را حکیم، عارف و دارای علوم ظاهری و باطنی و صاحب کرامات معرفی کرده است.

به نظر می رسد این سخن که «حروفیان» در طی تاریخ خود دچار تغییر و تحولاتی شده و پس از مرگ فضل الله نعیمی، بنیان گذار «حروفیه»، و پس از مرگ شاگردان و جانشینانش، «سید علی اعلی» و «عماد الدین نسیمی»، مطالب خلاف اعتقادات اسلامی در آنها راه یافته است، می تواند منطقی باشد.

آثار:

١. آفاق و انفس (انفس و آفاق)

این رساله به نثر و زبان فارسی است. «کامل مصطفی شیبی» متوفای ١٩٢٧م. در کتاب «تشیع و تصوف»، از وجود آن خبر داده است. وی محتوای آن را از اشعار مقدس و کم نظیر عالم دانسته است.

نسخه های خطی:

گفته می شود ١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دانشگاه شیرانی لاهور» به شماره ١/١٢٠٠/٤٢٥٣ موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. الالاهیه و الفضلیه

بنا به گزارش «منزوی» در «فهرست نسخ خطی فارسی»، کتابی با عنوان فوق به فضل الله حروفی نسبت داده شده است. منبع وی در این گزارش، فهرست نسخه های خطی دارالکتب المصریه است. در حالی که در پاورقی فهرست یاد شده، احتمال اتحاد این اثر با جاودان نامه داده شده است.

در هر صورت این اثر نیز از متون «حروفیه» و از تالیفات فضل الله در بیان آرا و افکارش به زبان فارسی ساده محسوب می گردد.

نسخه های خطی:

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دارالکتب قاهره» به شماره ٥٨ در ٢٧٨ برگ موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٣. بشارت نامه

دو کتاب در آثار «حروفیان» با عنوان «بشارت نامه» شناخته شده است. یکی از آنها را سید فضل الله نعیمی به زبان فارسی و به نثر نگاشته است. پس از او، «رفیعی»، شاعر ترک زبان، خلیفه و جانشین «عماد الدین نسیمی»، آن را به زبان ترکی ترجمه و به نظم درآورد.

دومی کتابی است که «امیر سید علی» ملقب به «علی اعلی» متوفای ٨٢٢ه-.ق.، به سال ٨٠٢ه-.ق. نوشته است.