ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ نُوحِيهِ إِلَيْكَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَيُّهُمْ يَكْفُلُ مَرْيَمَ وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ إِذْ يَخْتَصِمُونَ.

آل‌عمران (٣) ٤٤

١٠. قلم ابزارى شناخته شده در صدر اسلام:

وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ.

لقمان (٣١) ٢٧

ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ‌ ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ.

قلم (٦٨) ١ و ٢

الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ.

علق (٩٦) ٤

نيز--) همين مدخل، قرعه با قلم‌

تعليم با قلم‌

--) همين مدخل، ارزش قلم، نقش قلم‌

تهيّه قلم‌

١١. درخت، وسيله تهيّه قلم:

وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ‌ ....

لقمان (٣١) ٢٧

قرعه با قلم‌

--) همين مدخل، نقش قلم‌

قسم به قلم‌

١٢. سوگند خداوند، به قلم و ابزار نوشتن:

ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ.

قلم (٦٨) ١

١٣. سوگند خداوند به قلم به منظور اعلام برخوردارى پيامبر صلى الله عليه و آله از اخلاق (خلق و خوى) بزرگ:

ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ‌ وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ‌ وَ إِنَّكَ لَعَلى‌ خُلُقٍ عَظِيمٍ.

قلم (٦٨) ١ و ٣ و ٤

١٤. سوگند خداوند به قلم، مبنى بر برخوردارى پيامبر صلى الله عليه و آله از هرگونه پاداش بى‌منّت:

ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ‌ وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ.

قلم (٦٨) ١ و ٣

١٥. قسم خداوند به قلم، براى اعلام برخوردارى پيامبر صلى الله عليه و آله از اجر و پاداش بى‌پايان الهى:

ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ‌ وَ إِنَّ لَكَ لَأَجْراً غَيْرَ مَمْنُونٍ. [٢]

قلم (٦٨) ١ و ٣

١٦. قسم خداوند به قلم به منظور اعلام مجنون نبودن پيامبر صلى الله عليه و آله:

ن وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ‌ ما أَنْتَ بِنِعْمَةِ رَبِّكَ بِمَجْنُونٍ. [٣]

قلم (٦٨) ١ و ٢

[١] . سوگند خداوند به قلم كه جنبه تقدّس دارد، بيانگر اهمّيّت قلم و اهل قلم در پيشگاه وى است‌

[٢] . معناى «غير ممنون» غير مقطوع و بى‌پايان است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٥٠٠؛ الكشاف، ج ٤، ص ٥٨٥)

[٣] . جمله «ما أنت بنعمة ربّك بمجنون» جواب قسم به قلم است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٤٩٩؛ روح‌المعانى، ج ١٦، جزء ٢٩، ص ٤١)