وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ النَّارِ ذاتِ الْوَقُودِ إِذْ هُمْ عَلَيْها قُعُودٌ وَ هُمْ عَلى‌ ما يَفْعَلُونَ بِالْمُؤْمِنِينَ شُهُودٌ. [١]

بروج (٨٥) ٣-/ ٧

٣٢٦. سوگند خداوند به مؤمنان تلاوتگر آيات الهى و قرآن كريم، براى اثبات يگانه بودن خداوند:

فَالزَّاجِراتِ زَجْراً فَالتَّالِياتِ ذِكْراً إِنَّ إِلهَكُمْ لَواحِدٌ. [٢]

صافّات (٣٧) ٢-/ ٤

٣٢٧. قسم خداوند به مؤمنان صف بسته در جهاد، براى اثبات يگانه بودن خداوند:

وَ الصَّافَّاتِ صَفًّا إِنَّ إِلهَكُمْ لَواحِدٌ. [٣]

صافّات (٣٧) ١ و ٤

٧٤. ناظران قيامت‌

٣٢٨. قسم خداوند به ناظران امور مشهود در قيامت، براى اعلان لعن و نفرين بر اصحاب اخدود:

وَ شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ.

بروج (٨٥) ٣ و ٤

٧٥. نامه عمل‌

٣٢٩. قسم خداوند به نامه اعمال آدميان، جهت بيان حتميّت عذابهاى خدا:

وَ كِتابٍ مَسْطُورٍ إِنَّ عَذابَ رَبِّكَ لَواقِعٌ. [٤]

طور (٥٢) ٢ و ٧

٧٦. نفس‌

--) همين مدخل، قسم خدا، موارد قسم خدا، انسان، روح‌

٧٧. نماز

٣٣٠. قسم خداوند به نماز، سوگندى مهم براى خردمندان:

وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ. [٥]

فجر (٨٩) ٣-/ ٥

٣٣١. سوگند خداوند به نماز عصر، جهت تأكيد بر خسران انسان:

وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ. [٦]

عصر (١٠٣) ١ و ٢

٣٣٢. سوگند خداوند به نماز عصر، جهت تأكيد بر گرفتار نشدن مؤمنان به خسران و زيان، در صورت توصيه به حق و صبر:

وَ الْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ‌

[١] . «مشهود» قابليّت دارد كه بر شكنجه شدن آن مؤمنان‌شكنجه شده از جانب كافران تطبيق گردد. (الميزان، ج ٢٠، ص ٢٤٩)

[٢] . بنا بر يك قول «تاليات» به معناى مؤمنان تلاوت‌كننده قرآن است. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٦٨٤)

[٣] . بنا بر يك قول «صافات» گروهى از مؤمنان را گويند كه‌در نماز و جهاد صف بسته مى‌ايستند. (همان، ص ٦٨٣)

[٤] . بنا بر قولى، مقصود از «كتاب مسطور» نامه‌هاى اعمال‌است. (همان، ج ٩-/ ١٠، ص ٢٤٧؛ معالم‌التنزيل، بغوى، ج ٤، ص ٢٩٨)

[٥] . در احتمالى، مراد از [شفع و وتر] نماز است كه هم زوج دارد و هم فرد و اين روايت ابن‌حصين از پيامبر صلى الله عليه و آله است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٧٣٦؛ معالم‌التنزيل، بغوى، ج ٥، ص ٢٤٧)

[٦] . بنا بر قولى، مقصود از «عصر» در اين سوره، نماز عصراست. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٨١٥)