أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ.

زمر (٣٩) ٢٢

٧. مهربانى‌

٦٧. مهربانى و نرمى در رفتار با ديگران، بازدارنده آدمى از قساوت:

فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ.

آل‌عمران (٣) ١٥٩

٨. نورانيّت‌

٦٨. بهره‌مندى از نورانيّت الهى، مانع قساوت قلب:

أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلى‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ فَوَيْلٌ لِلْقاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أُولئِكَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ. [١]

زمر (٣٩) ٢٢

نيز--) قلب، ختم قلب‌

قسط

--) عدالت‌

قَسَم‌

قسم در لغت به معناى سوگند است‌ [٢] و در اصطلاح فقها بر سه گونه است: ١. سوگندى كه با هدف تأكيد بر خبر از وقوع چيزى در گذشته، حال يا آينده است؛ ٢.

سوگندى كه به هنگام درخواست كارى از شخص به جهت ترغيب و تحريك وى بر اجراى آن آورده مى‌شود، مثل اينكه بگويد: تو را به خدا كارم را انجام بده [قسم منا شده‌]؛ ٣. قسمى كه براى تثبيت التزام قلبى انشا مى‌شود، مثل اينكه بگويد: به خدا قسم كه فردا را روزه مى‌گيرم [قسم عقد] كه تنها همين مورد منعقد مى‌شود و موضوع براى وجوب وفا و كفاره در صورت مخالفت قرار مى‌گيرد. [٣] مقصود از قسم در اين مدخل معناى عام آن است و از ادات قسم و واژه‌هاى «قسم»، «يمين»، «حلف» و برخى از مشتقّات آنها استفاده شده است.

اهمّ عناوين: احكام قسم، حنث قسم، قسم خدا، قسم دروغ و وفا به قسم.

آثار قسم‌

١. زوال شك‌

١. سوگند، اطمينان‌بخش و زداينده شك و ترديد، براى آدم و حوّا عليهما السلام:

فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطانُ لِيُبْدِيَ لَهُما ما وُورِيَ‌

[١] . تفريع قساوت قلب بر جمله «فهو على‌ نور من ربّه» بيانگر برداشت مزبور است. (الميزان، ج ١٧، ص ٢٥٥)

[٢] . لسان‌العرب، ج ١١، ص ١٦٤، «قسم»؛ مفردات، ص ٦٧٠، «قسم»

[٣] . تحريرالوسيله، ج ٢، ص ٩٨