فرهنگ قرآن

(١)

پيشگفتار

٤٥ ص

ابراهيم عليه السلام در قرآن

اتمام حجت با قرآن

اختلاف درباره قرآن

٥٨ ص

(١١)

ادريس عليه السلام در قرآن

استكبار در برابر قرآن

اعتراف به حقانيت قرآن

كيفر استهزاى قرآن

اسطوره پندارى قرآن

٦٦ ص

(٣٢)

اسماعيل عليه السلام در قرآن

قيم(قيام كننده به مصالح)

آثار اطاعت از قرآن

موانع اطاعت از قرآن

آثار اعراض از قرآن

٩٦ ص

(١٣٤)

حزن پيامبر صلى الله عليه و آله

اعراضكنندگان از قرآن

عوامل اعراض از قرآن

فقدان ابزار شناخت

٩٩ ص

(١٥٦)

كيفر اعراض از قرآن

٩٩ ص

(١٥٧)

اعطاى قرآن به محمد صلى الله عليه و آله

آثار افترا به قرآن

تقاضاى بازگشت به دنيا

اهداف افترا به قرآن

عوامل افترا به قرآن

محروميت از درك قلبى

١٠٢ ص

(١٨٠)

محروميت از قوه شنوايى

١٠٢ ص

(١٨١)

كيفر افترا به قرآن

افترازنندگان به قرآن

اولواالالباب و قرآن

آثار ايمان به قرآن

اجتناب از ولايت كافران

١١٠ ص

(٢٠٤)

استفاده از معارف قرآن

وصول به مقام شاهدان

١١١ ص

(٢١٧)

وصول به مقام صابران

١١١ ص

(٢١٨)

وصول به مقام صالحان

١١٢ ص

(٢١٩)

وصول به مقام محسنان

پاداش ايمان به قرآن

١١٣ ص

(٢٢٢)

عوامل ايمان به قرآن

١١٣ ص

(٢٢٣)

آرزوى وصول به مقام صالحان

١١٣ ص

(٢٢٤)

اجتناب از اختلاط حق با باطل

١١٣ ص

(٢٢٥)

اجتناب از سوداگرى

١١٤ ص

(٢٢٦)

اجتناب از كتمان حق

تلاوت محمد صلى الله عليه و آله

گواهى على عليه السلام

موانع ايمان به قرآن

باز پس گيرى قرآن از محمد صلى الله عليه و آله

تحريفناپذيرى قرآن

تسليم در برابر قرآن

تعاون قرآن با تورات

محروميت از رستگارى

ملامت مكذبان قرآن

١٣٥ ص

(٣٠٤)

همانندى مكذبان قرآن

تنوع بيان در قرآن

١٣٦ ص

(٣٠٨)

فلسفه تنوع بيان در قرآن

تواضع در برابر قرآن

احتجاج بر حقانيت قرآن

١٤٠ ص

(٣٢١)

ايمان به حقانيت قرآن

١٤١ ص

(٣٢٢)

تشكيك در حقانيت قرآن

١٤٢ ص

(٣٢٣)

تصديق به حقانيت قرآن

١٤٢ ص

(٣٢٤)

جاهلان به حقانيت قرآن

دليل بر حقانيت قرآن

١٤٣ ص

(٣٢٧)

شك در حقانيت قرآن

١٤٣ ص

(٣٢٨)

عالمان به حقانيت قرآن

١٤٤ ص

(٣٢٩)

گواهى بر حقانيت قرآن

١٤٤ ص

(٣٣٠)

مبارزه با حقانيت قرآن

١٤٥ ص

(٣٣١)

نشانه حقانيت قرآن

١٤٥ ص

(٣٣٢)

يقين به حقانيت قرآن

خشوع در برابر قرآن

محروميت از ابزار شناخت

روشهاى تربيتى قرآن

شجره ملعونه در قرآن

ائمه عليهم السلام

محمد صلى الله عليه و آله

قرآن در ام الكتاب

١٥٨ ص

(٣٧٩)

قرآن در كتب آسمانى

١٥٨ ص

(٣٨٠)

قرآن در لوح محفوظ

قرآن و صراط مستقيم

قرآن و كتابهاى آسمانى

١٦٠ ص

(٣٨٦)

قرآن و محمد صلى الله عليه و آله

قضاوت بر اساس قرآن

در زمره دروغگويان

عوامل كفر به قرآن

محمد صلى الله عليه و آله و قرآن

مريم عليها السلام در قرآن

مكر در برابر قرآن

موسى عليه السلام در قرآن

محمد صلى الله عليه و آله

نامگذارى فصول قرآن

افزايش كفر اهل كتاب

رفع حرج از محمد صلى الله عليه و آله

ترتيل در نزول قرآن

زمينههاى نزول قرآن

تصديق كتابهاى آسمانى

گواه بر نزول قرآن

وليد بن مغيره و قرآن

فلسفه تشريع قربانى

ذكر خدا هنگام قربانى

قربانى ابراهيم عليه السلام

قربانى براى انصاب

قربانى براى حلق اضطرارى

٢١٣ ص

(٥٤٦)

قربانى براى غير خدا

٢١٣ ص

(٥٤٧)

قربانى بنىاسرائيل

آثار قربانى در حج

قرار گرفتن در زمره نيكوكاران

احترام قربانى در حج

٢١٦ ص

(٥٥٩)

استفاده از قربانى در حج

٢١٧ ص

(٥٦٠)

اشعار قربانى در حج

٢١٧ ص

(٥٦١)

اطعام از قربانى در حج

٢١٨ ص

(٥٦٢)

اهميت قربانى در حج

تأخير قربانى در حج

٢١٨ ص

(٥٦٥)

تحريم گوشت قربانى در حج

٢١٨ ص

(٥٦٦)

تخيير در قربانى در حج

زمان قربانى در حج

٢١٩ ص

(٥٦٩)

شرايط قربانى در حج

٢١٩ ص

(٥٧٠)

فلسفه قربانى در حج

٢١٩ ص

(٥٧١)

1 - اطعام نيازمندان

مصرف قربانى در حج

٢٢٠ ص

(٥٧٨)

مكان قربانى در حج

مكان قربانى در عمره

٢٢١ ص

(٥٨٣)

قربانى شدن اسماعيل عليه السلام

٢٢١ ص

(٥٨٤)

قربانى صيد در حال احرام

قربانى فرزندان آدم

قربانى محمد صلى الله عليه و آله

منازعه درباره قربانى

اخلاص در قرضالحسنه

توصيه به قرضالحسنه

قرضالحسنه در بنىاسرائيل

٢٢٧ ص

(٦٠٢)

كتابت در قرضالحسنه

٢٢٧ ص

(٦٠٣)

گواهى در قرضالحسنه

قرعهكشى سران كنيسه

٢٢٩ ص

(٦١١)

قرعهكشى همراهان يونس

تكذيب رسالت پيامبر صلى الله عليه و آله

قريش در صلح حديبيه

قريش در غزوه احزاب

قريش و محمد صلى الله عليه و آله

٢٤٦ ص

(٦٧٨)

كاروان تجارتى قريش

نيروهاى نظامى قريش

مانع تابش نور خدا

محمد صلى الله عليه و آله و قساوت

گرفتارى به ناملايمات

سوء استفاده از قسم

قسم آدم عليه السلام

قسم ابراهيم عليه السلام

قسم انبياى انطاكيه

قسم ايوب عليه السلام

٢٦٩ ص

(٧٦٩)

قسم باغداران يمنى

قسم پيامبر صلى الله عليه و آله

قسم حوا عليها السلام

ابراهيم عليه السلام

اسماعيل عليه السلام

عصر محمد صلى الله عليه و آله

محمد صلى الله عليه و آله

توجه به عذاب آخرتى

قسم سليمان عليه السلام

قسم متخلفان از جنگ تبوك

٣٠٠ ص

(٨٨٠)

قسم محمد صلى الله عليه و آله

قسم موسى عليه السلام

دوستى با مسلمانان

تبديل قصاص به ديه

قصاص در بنىاسرائيل

قصاص در شريعت موسى عليه السلام

٣١٥ ص

(٩٢٨)

قصاص در ماههاى حرام

قصر سليمان عليه السلام

قصرهاى اقوام پيشين

محمد صلى الله عليه و آله و قصر

حقانيت پيامبر صلى الله عليه و آله

لعن در دنيا و آخرت

٣٤٣ ص

(٩٨٤)

محروميت از فضل و رحمت الهى

٣٤٣ ص

(٩٨٥)

هتك حرمت پيامبر صلى الله عليه و آله

٣٤٣ ص

(٩٨٦)

هتك حرمت همسر پيامبر

توطئهگران قصه افك

٣٤٤ ص

(٩٨٩)

عذاب توطئهگران قصه افك

٣٤٥ ص

(٩٩٠)

گناه توطئهگران قصه افك

٣٤٥ ص

(٩٩١)

لعن توطئهگران قصه افك

٣٤٥ ص

(٩٩٢)

ناپاكى توطئهگران قصه افك

قصه افك و مسلمانان

٣٤٨ ص

(٩٩٥)

منافقان در قصه افك

اجتناب از هواپرستى

قضاوت بين اهل ذمه

٣٥٢ ص

(١٠١٣)

قضاوت بين اهلكتاب

قضاوت براساس انجيل

٣٥٣ ص

(١٠١٧)

قضاوت براساس تورات

قضاوت اوصياى محمد

سنت محمد صلى الله عليه و آله

ابراهيم عليه السلام

٣٥٦ ص

(١٠٣٥)

اسحاق عليه السلام

٣٥٦ ص

(١٠٣٦)

اسماعيل عليه السلام

٣٥٦ ص

(١٠٣٧)

الياس عليه السلام

٣٥٦ ص

(١٠٣٨)

اليسع عليه السلام

زكريا عليه السلام

٣٥٨ ص

(١٠٤٤)

سليمان عليه السلام

محمد صلى الله عليه و آله

هارون عليه السلام

يعقوب عليه السلام

ازدواج با همسر پسرخوانده

پيروزى بنىاسرائيل

خلقت عيسى عليه السلام

عذاب پيروان شيطان

گمراهى پيروان شيطان

مرگ سليمان عليه السلام

٣٧٢ ص

(١١٠٥)

مسئوليت در برابر عمل

مهلت به اختلافافكنان

ورود به بيتالمقدس

سوء استفاده از قرآن

ازدياد بيمارى قلب

اعراض از قضاوت محمد صلى الله عليه و آله

عصيان از فرمان خدا

مانع ايمان به قرآن

محروميت از فضل خدا

٣٩٦ ص

(١١٩٢)

محروميت از محبت خدا

نگرانى از فرجام اسلام

٣٩٧ ص

(١١٩٧)

نگرانى از فرجام خود

زمينههاى پاكى قلب

٣٩٨ ص

(١٢٠٤)

احترام پيامبر صلى الله عليه و آله

زمينههاى حجاب قلب

پند پذيرى از قرآن

قلب ابراهيم عليه السلام

قلب راسخان در علم

امان از رسوايى قيامت

قلب شفاعت شوندگان

٤٢٢ ص

(١٣٣٩)

قلب شفاعت كنندگان

قلب محمد صلى الله عليه و آله

قلب موسى عليه السلام

قلم و كلمات خداوند

محروميت از رستگارى

قمار قبل از تحريم

مقايسه فوايد قمار

قناعت پيش از دوران قحطى

٤٥٤ ص

(١٤٦٩)

قناعت در دوران قحطى

عوامل عذاب با قورباغه

اتمامحجت بر قوم ابراهيم

٤٦٠ ص

(١٤٨٥)

اجداد قوم ابراهيم

٤٦١ ص

(١٤٨٦)

احتجاج با قوم ابراهيم

٤٦١ ص

(١٤٨٧)

احتجاج قوم ابراهيم

٤٦٢ ص

(١٤٨٨)

ارتجاع قوم ابراهيم

٤٦٢ ص

(١٤٨٩)

افتراهاى قوم ابراهيم

٤٦٣ ص

(١٤٩٠)

اقرار قوم ابراهيم

٤٦٣ ص

(١٤٩١)

اقليت قوم ابراهيم

٤٦٣ ص

(١٤٩٢)

اكثريت قوم ابراهيم

٤٦٣ ص

(١٤٩٣)

امداد به قوم ابراهيم

٤٦٣ ص

(١٤٩٤)

انذار قوم ابراهيم

٤٦٣ ص

(١٤٩٥)

بتپرستان قوم ابراهيم

٤٦٤ ص

(١٤٩٦)

بتتراشى قوم ابراهيم

٤٦٤ ص

(١٤٩٧)

بتشكنى در قوم ابراهيم

٤٦٤ ص

(١٤٩٨)

بتهاى قوم ابراهيم

٤٦٥ ص

(١٤٩٩)

بت بزرگ قوم ابراهيم

٤٦٥ ص

(١٥٠٠)

تحقير بتهاى قوم ابراهيم

٤٦٥ ص

(١٥٠١)

تعدد بتهاى قوم ابراهيم

٤٦٥ ص

(١٥٠٢)

عجز بتهاى قوم ابراهيم

٤٦٦ ص

(١٥٠٣)

برائت از قوم ابراهيم

٤٦٧ ص

(١٥٠٤)

بناسازى قوم ابراهيم

٤٦٧ ص

(١٥٠٥)

پرسش از قوم ابراهيم

تاريخ قوم ابراهيم

٤٦٧ ص

(١٥٠٨)

تبرى از قوم ابراهيم

تحريك قوم ابراهيم

تقليد قوم ابراهيم

٤٦٩ ص

(١٥١٤)

تكذيبگرى قوم ابراهيم

توطئه قوم ابراهيم

٤٧٠ ص

(١٥١٧)

تهديد قوم ابراهيم

٤٧١ ص

(١٥١٨)

تهديدهاى قوم ابراهيم

٤٧١ ص

(١٥١٩)

خشونت قوم ابراهيم

٤٧٢ ص

(١٥٢٠)

خورشيدپرستى قوم ابراهيم

٤٧٢ ص

(١٥٢١)

دشمنى در قوم ابراهيم

٤٧٢ ص

(١٥٢٢)

دعوت از قوم ابراهيم

٤٧٢ ص

(١٥٢٣)

دعوتهاى قوم ابراهيم

٤٧٣ ص

(١٥٢٤)

دوستى قوم ابراهيم

خسران قوم ابراهيم

٤٧٣ ص

(١٥٢٧)

ستارهپرستى قوم ابراهيم

٤٧٣ ص

(١٥٢٨)

سرافكندگى قوم ابراهيم

٤٧٣ ص

(١٥٢٩)

سرزنش قوم ابراهيم

عبرت از قوم ابراهيم

عقايد قوم ابراهيم

٤٧٧ ص

(١٥٣٨)

عوامل بتپرستى قوم ابراهيم

علايق قوم ابراهيم

٤٨٢ ص

(١٥٤٩)

فرجام قوم ابراهيم

قوم ابراهيم در قيامت

كيفر در قوم ابراهيم

٤٨٣ ص

(١٥٥٤)

گمراهى قوم ابراهيم

٤٨٤ ص

(١٥٥٥)

گواهى در قوم ابراهيم

٤٨٤ ص

(١٥٥٦)

لجاجت قوم ابراهيم

ماهپرستى قوم ابراهيم

معبودان قوم ابراهيم

٤٨٥ ص

(١٥٦١)

مهلت به قوم ابراهيم

٤٨٦ ص

(١٥٦٢)

مؤمنان قوم ابراهيم

هشدار به قوم ابراهيم

٤٨٦ ص

(١٥٦٥)

هشدارهاى قوم ابراهيم

٤٨٦ ص

(١٥٦٦)

هلاكت قوم ابراهيم

بتپرستى قوم الياس

٤٨٧ ص

(١٥٧٠)

بىتقوايى قوم الياس

تكذيبگرى قوم الياس

٤٨٨ ص

(١٥٧٣)

دعوت از قوم الياس

قوم الياس و الياس عليه السلام

عوامل عذاب قوم تبع

تعليم به قوم زكريا

٤٩١ ص

(١٥٩٧)

خداپرستى قوم زكريا

٤٩١ ص

(١٥٩٨)

شكرگزارى قوم زكريا

عبادتگاه قوم زكريا

٤٩٢ ص

(١٦٠١)

قوم زكريا و زكريا عليه السلام

آثار باستانى قوم لوط

٤٩٢ ص

(١٦٠٩)

اتمامحجت بر قوم لوط

٤٩٣ ص

(١٦١٠)

ازدواج در قوم لوط

٤٩٤ ص

(١٦١١)

استهزاهاى قوم لوط

انتقام از قوم لوط

پيروزى بر قوم لوط

٤٩٦ ص

(١٦٢٠)

پيشنهاد به قوم لوط

تعجب از عمل قوم لوط

خويشاوندى با قوم لوط

٤٩٧ ص

(١٦٢٧)

درخواست از قوم لوط

پرتاب سنگريزه در مجالس

آثار فسادگرى قوم لوط

زمينههاى فسادگرى قوم لوط

٥٠١ ص

(١٦٥٢)

كيفر فسادگرى قوم لوط

٥٠١ ص

(١٦٥٣)

موارد فسادگرى قوم لوط

شبههافكنى قوم لوط

ابلاغ عذاب قوم لوط

٥٠٩ ص

(١٦٧٤)

انواع عذاب قوم لوط

تأكيد بر عذاب قوم لوط

٥١١ ص

(١٦٨١)

تعجيل در عذاب قوم لوط

٥١١ ص

(١٦٨٢)

حقانيت عذاب قوم لوط

٥١١ ص

(١٦٨٣)

زمينههاى عذاب قوم لوط

سختى عذاب قوم لوط

٥١٣ ص

(١٦٩٣)

فراگيرى عذاب قوم لوط

٥١٣ ص

(١٦٩٤)

كيفيت عذاب قوم لوط

٥١٣ ص

(١٦٩٥)

نجات از عذاب قوم لوط

قطع تناسل در قوم لوط

٥١٤ ص

(١٧٠٣)

قوم لوط و ابراهيم عليه السلام

٥١٥ ص

(١٧٠٤)

قوم لوط و لوط عليه السلام

٥١٥ ص

(١٧٠٥)

قوم لوط و مسافران

٥١٦ ص

(١٧٠٦)

قوم لوط و مهمانان

٥١٦ ص

(١٧٠٧)

قوم لوط و همسر لوط

هدايتناپذيرى قوم لوط

اتمامحجت بر قوم نوح

٥٢٠ ص

(١٧٢٦)

احتجاجهاى قوم نوح

استهزاهاى قوم نوح

انتقام از قوم نوح

بتپرستى قوم نوح عليه السلام

درخواستهاى قوم نوح

آثار لجاجت قوم نوح

٥٤٣ ص

(١٨٠٢)

كيفر لجاجت قوم نوح

عوامل عذاب قوم نوح

اقدام به قتل نوح عليه السلام

تكذيب نوح عليه السلام

منشأ عذاب قوم نوح

عوامل غرق قوم نوح

تكذيب نوح عليه السلام

نجاتيافتگان قوم نوح

آبرومندان در قيامت

محمد صلى الله عليه و آله

آبرومندى در قيامت

ابراهيم عليه السلام و قيامت

احياى انسانها در قيامت

اصحاب اعراف در قيامت

٥٦٧ ص

(١٩٠٨)

اصحاب سبت در قيامت

٥٦٧ ص

(١٩٠٩)

اصحاب شمال در قيامت

٥٦٧ ص

(١٩١٠)

اصحاب يمين در قيامت

٥٦٧ ص

(١٩١١)

افترازنندگان در قيامت

بنىاسرائيل در قيامت

تجسم عمل در قيامت

عوامل تكذيب قيامت

حاكميت خدا در قيامت

حكميت خدا در قيامت

خورشيد در آستانه قيامت

خويشاوندى در قيامت

٥٨٣ ص

(١٩٩١)

دابةالارض در آستانه قيامت

دريا در آستانه قيامت

دود در آستانه قيامت

راستگويان در قيامت

٥٨٥ ص

(٢٠٠٣)

راستگويى در قيامت

٥٨٥ ص

(٢٠٠٤)

ربوبيت خدا در قيامت

جهل به زمان قيامت

٥٨٥ ص

(٢٠١١)

علم به زمان قيامت

٥٨٧ ص

(٢٠١٢)

نزديكى زمان قيامت

جمع شدن خورشيد و ماه

درهم پيچيدگى آسمان

عيسى عليه السلام در قيامت

فرعونيان در قيامت

آثار كفر به قيامت

عذاب كفر به قيامت

٦٠٠ ص

(٢٠٧٩)

عوامل كفر به قيامت

گناهكاران در قيامت

آثار مالكيت قيامت

مستضعفان در قيامت

٦٠٢ ص

(٢١٠١)

مستكبران در قيامت

يوم الوقت المعلوم

٦٠٩ ص

(٢١٣٩)

نامه عمل در قيامت

نگاه خدا در قيامت

يحيى عليه السلام در قيامت

فرهنگ قرآن - مرکز فرهنگ و معارف قرآن - الصفحة ٢٧٨ - ابر

مَرَضٌ وَ الْمُرْجِفُونَ فِي الْمَدِينَةِ لَنُغْرِيَنَّكَ بِهِمْ‌ ... [١]

احزاب (٣٣) ٦٠

موارد قسم خدا

١. آدم عليه السلام‌

١٥٧. قسم خداوند به آدم عليه السلام براى بيان آفريده شدن انسان، در رنج و سختى:

وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي كَبَدٍ. [٢]

بلد (٩٠) ٣ و ٤

١٥٨. قسم خداوند به آدم عليه السلام جهت تأكيد بر رستگارى اهل تذكيه و زيانكارى انسانهاى تبهكار:

وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها. [٣]

شمس (٩١) ٧ و ٩ و ١٠

٢. آسمان‌

١٥٩. قسم خداوند به آسمان تزيين يافته با ستارگان:

وَ السَّماءِ ذاتِ الْحُبُكِ‌ إِنَّكُمْ لَفِي قَوْلٍ مُخْتَلِفٍ. [٤]

ذاريات (٥١) ٧ و ٨

١٦٠. قسم خداوند به سقف برافراشته (آسمان)، جهت تأكيد بر حتميّت عذاب مكذّبان:

وَ السَّقْفِ الْمَرْفُوعِ‌ إِنَّ عَذابَ رَبِّكَ لَواقِعٌ.

طور (٥٢) ٥ و ٧

١٦١. قسم خداوند به آسمان و برجهاى آن، براى تأكيد بر نفرين به اصحاب اخدود:

وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ‌ قُتِلَ أَصْحابُ الْأُخْدُودِ.

بروج (٨٥) ١ و ٤

١٦٢. سوگند خداوند به آسمان، جهت تأكيد بر مراقبت از انسان و اعمال او:

وَ السَّماءِ وَ الطَّارِقِ‌ إِنْ كُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَيْها حافِظٌ.

طارق (٨٦) ١ و ٤

١٦٣. قسم خداوند به آسمان و به بازگشتهاى مكرّر آن «بارانهاى پياپى يا طلوع و غروبهاى خورشيد، ماه و ستارگان» براى بيان فارق بودن قرآن بين حق و باطل:

وَ السَّماءِ ذاتِ الرَّجْعِ‌ إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ.

طارق (٨٦) ١١ و ١٣

١٦٤. قسم خداوند به آسمان، در مورد رستگارى اهل تزكيه:

وَ السَّماءِ وَ ما بَناها قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها. [٥]

شمس (٩١) ٥ و ٩

١٦٥. تأكيد خداوند بر زيانكارى و تباهى گناهكاران، با قسم خوردن به آسمان:

وَ السَّماءِ وَ ما بَناها وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها.

شمس (٩١) ٥ و ١٠

٣. آفتاب‌

--) همين مدخل، قسم خدا، موارد قسم خدا، خورشيد

٤. ابر

١٦٦. قسم خداوند به ابرهاى باران‌زا، براى حتميّت قيامت:

فَالْحامِلاتِ وِقْراً إِنَّما تُوعَدُونَ لَصادِقٌ‌

[١] . لام در «لئن لم‌ينته» مقدّمه قسم و لام در «لنغرينّك» جواب قسم است. (اعراب‌القرآن، درويش، ج ٨، ص ٤٨)

[٢] . مقصود از «والد» آدم عليه السلام و «ما ولد» فرزند وى است. (جامع‌البيان، ج ١٥، جزء ٣٠، ص ٢٤٥)

[٣] . بنا بر قولى، مقصود از «نفس» آدم عليه السلام است. (مجمع‌البيان، ج ٩-/ ١٠، ص ٧٥٥)

[٤] . بر اساس روايتى از امام على عليه السلام «ذات الحبك» به صاحب حسن و زيبايى تفسير شده است. (همان، ص ٢٣٠)

[٥] . آيه «قد افلح ...» جواب قسم است. (اعراب القرآن‌درويش، ج ١٠، ص ٤٩٦)