تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٥٧ - تفسير ابيات

بگستراند [ معناى عكس در بيت كه اصطلاح منطقى در تعريف است ، به معناى جامع الافراد بودن است ] يعنى مهر معيت كه در دل زده شده است ، براى هر گونه كوشش و تلاش در راه حق است ، ولى پس از آن كوششها و سفرهاى دور و دراز مهر از دل بر داشته مى شود ، مانند حل مجهول با فرض دو خطا ( در حساب قديم ) ، است كه پس از فرض دو خطا و محاسبهء آن دو ، مجهول به دست مى آيد .
پس از آن همه جستجو و ره نوردىها مى گويد : اگر مى دانستم كه خدا اين قدر به من نزديك است ، آن سفرهاى دور و دراز را در پيش نمى گرفتم و نمى داند كه به وجود آمدن همين دانش و بينش با تند و تيز بودن انديشه ها امكان پذير نبوده بلكه به آن سفرها و كوششها نيازمند بوده است .
چنانكه در داستان شيخ احمد خضرويه گفتيم كه در حال مرگ تمام وامدارانش در بالين او بودند و وام خود را مى خواستند ، صداى حلوا فروشى را شنيد و به خادمش گفت : برو آن حلوا را بخر و بياور تا اين وام داران بخورند و اين قدر با قيافهء ناراحت در پيش من ننشينند . وقتى كه حلوا را خوردند ، كودك حلوا فروش گفت : پول حلوا را بدهيد تا بروم شيخ گفت : از كجا پول بياورم ؟ كودك گريست . در اين حال بود كه خادمى طبق روى سر نهاده وارد شد و هديهء چهار صد دينار را كه يكى از بزرگان داده بود ، در مقابل شيخ نهاد ، هم وام وامداران ادا شد و هم پول كودك حلوا فروش را پرداختند .
خداوند متعال بر آورده شدن احتياج تو را در موضعى نشان مى دهد و تو با تمام جديت و اهميت همان موضع را مورد طمع قرار مى دهى ، خداوند مقصود تو را از جاى ديگر تامين مى كند . آن حرص و اشتياق خود حكمت و فايده‌اى دارد ، پس -

((٤١٩٠)) اى طمع بربسته بر يك جاى سخت كايدم ميوه ازين عالى درخت
((٤١٩١)) آن طمع زينجا نخواهد شد وفا بل ز جاى ديگر آيد آن عطا
آن طمع و حرص كه در مورد معينى دامن گير تو مى گردد ، براى آن است كه وقتى كه با دست خالى بر مى گردى ، حالت حيرت و ياس در تو به وجود آيد .