تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٦٨ - ارزش معرفتى را كه از عكس خود در آب ته چاه دنيا به دست آوردهايد خودتان تعيين كنيد

((٣١٤٤)) در چَه دنيا فتادند اين قرون عكس خود را ديده هر يك چَه درون عكس در چَه ديد و از بيرون نديد همچو شير گول اندر چَه دويد
((٣١٤٥)) از برون دان هر چه در چاهت نمود ور نه آن شيرى كه در چَه شد فرود
ارزش معرفتى را كه از عكس خود در آب ته چاه دنيا به دست آورده‌ايد خودتان تعيين كنيد .
دنيايى كه شما مى بينيد ، حقايق و واقعيات را به شما چنان نشان مى دهد كه عكس صورتتان كه در آب ته چاه منعكس شده است ، حقيقت شما را . اين تشبيه را انكار نكنيد ، و يا به لطيفه گويى جلال الدين حمل نكنيد . بنگريد به :
١ - شما هرگز نمى توانيد خود درخت جهان عينى را در ذهن خود برويانيد ، تا بگوييد كه من عين درخت خارجى را دريافته‌ام . آن چه كه از درخت عينى مى تواند به صحنه ى درون شما وارد شود عكسى از آن است كه به وسيلهء حواستان به درون شما منتقل مى گردد . اگر بگوييد : عين خود درخت است كه در درون من وجود دارد ، ادعايى كرده‌ايد كه اولين منكراش خود شما هستيد .
٢ - عكسى را كه از درخت عينى خارجى به درون خود منتقل ساخته‌ايد ، نمايشگر خطوط واقعياتى است كه باز گو كنندهء واقعيت در ماوراى خويش است . ما پيش از اين با عبارت بزرگترين فيزيكدان قرن ، ماكس پلانك آشنا شده‌ايم كه مى گفت : ما فيزيكدانان به قول هلمهولتز كارى جز خط شناسى انجام نمى دهيم و بيتى از جلال الدين را ديده بوديم كه مى گفت :

عقل را خط خوان آن اشكال كرد تا دهد تدبيرها را زان نورد
و در همين ابيات هم مى بينيم كه مى گويد :