تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٥٢ - خدا كند كه انسان جويندهء خدا پس از سياحت و جستجوى صفحات بيرون از خود ، بار ديگر بتواند به درون خود بر گردد و پس از ارزيابى درون و برون ، طعم معيت ( بودن با خدا ) را بچشد

((٤١٧٧)) يار را چندان بجويم جدّ و چُست كه بدانم كه نمى بايست جست
((٤١٧٨)) آن معيت كى رود در گوش من تا نگردم گرد دوران ز من
((٤١٧٩)) كى كنم من ار معيت فهم راز جز كه از بعد سفرهاى دراز
خدا كند كه انسان جويندهء خدا پس از سياحت و جستجوى صفحات بيرون از خود ، بار ديگر بتواند به درون خود بر گردد و پس از ارزيابى درون و برون ، طعم معيت ( بودن با خدا ) را بچشد .
حسين بن علي عليه السلام در نيايش عرفه با خدايش چنين راز و نياز مى كند :
« الهى ترددى فى الاثار يوجب بعد المزار فاجمعنى بخدمه توصلنى اليك » . (١) ( خداوندا ، سير و گردش در آثار خلقت ، ديدار تو را بر من دور مى سازد ، توفيقت را شامل حالم فرما تا با انجام وظيفه به سوى تو رهسپار شوم ) .
جهان هستى خود را آمادهء شناسايى ما نشان مى دهد ، وسيلهء شناسايى ما همين حواس درونى و برونى و آلات ساخته شده ايست كه آنها را براى كمك به حواس به دست آورده‌ايم ، آيا اين حواس و وسايل و آلات مى توانند با امانت كامل واقعيتها را براى ما قابل درك بسازند ؟ البته نه ، زيرا عوامل فراوانى ايجاب مى كند كه موضوعات و روابط جهان هستى را همواره در موقعيتهاى مخصوصى كه از درون و برون رنگ آميزى مى شود ، مورد درك قرار بدهيم .
از طرف ديگر تاريكى و خشونت جهان ماديات و اختلاف نمودها و حكومت مطلقهء كميتها و كيفيتها و گسترش آنها در رود خانهء دايم الجريان تحولات و كون

(١) دعاى عرفه ، حسين عليه السلام توضيح : - بعضى از جملات اين قطعه در كتاب نيايش حسن عليه السلام تأليف اين جانب آمده است . .