تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤٣٩ - من تا قرن بيستم راه ها سپرى كردهام ، اين انسان بازان انسان زده مى گويند اشتباه كردهاى و به خطا رفتهاى ، برگرد و راهى را كه سپرى كردهاى از سر بگير ؟

در بر دارد ، چنان فراموش مى كنند كه عربدهء نهيليستى را بياد انسان مى آورند كه مى گفتند : با هيچ دليل و شاهد نمى توان پذيرفت كه جهان هستى و آن چه كه در آن است ، دو دقيقه پيش از آن به وجود آمده است بلكه من مى گويم جهان هستى با تمام محتوياتش هم اكنون به وجود آمده است كيست كه بتواند دروغ بودن اين ادعا را اثبات كند و بگويد : نه خير ، جهان دو دقيقه پيش از اين هم وجود داشته است ؟ بر گرديم به كاروانيان بشرى ، كه هزارها سال راه رفته و به قرن بيستم گام گذاشته‌اند .
اينان مى گويند : « به علم بنگريد و به نتايجش ، و ما را پند و اندرز ندهيد » ما نصيحت و موعظهء شما را نخواهيم شنيد .
بسيار خوب ، مقصود شما از پند و موعظه كه خواستهء شما نيست ، چيست ؟ اگر كسى بگويد : آمار خود كشى را تقليل بدهيد و نگذاريد اين انسانها كه در گذرگاه فرهنگ قرون و اعصار بشرى مورد تمجيد و تعظيم بوده است و امروز هم براى پيشرفت او از هيچ انديشه و صرف بودجه و تلاش مضايقه نمى كنيد ، ته سيگار نيستند كه طبيعت و ساير انسانها دودش را در آورند و آن را به زباله دان بياندازند .
اگر اين پند و نصيحت است ، قبول نكنيد و به دستور همان علم رفتار كنيد كه فرقى ميان انسان و ته سيگار نمى گذارد اگر كسى به شما بگويد : محصولاتى را كه علم در اختيار شما گذاشته به صورت قدرتهاى ويرانگر در نياوريد كه خود علم و عالم و تمدن محصول آن را تهديد به نابودى كند ، و اين مطلب را موعظه تلقى كنيد ، حتما قبول نكنيد و مزرعهء حيات انسانها را به كشتارگاه تبديل كنيد كه نامش علم و دانش است اگر يك موعظه چى با مراعات كمال ادب به شما بگويد : با تحقيق دقيق و آمار گيرى صحيح بيش از نصف نفوس كرهء زمين متمدن و حاكم بر فضا ، با اعصاب