تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٤٢ - تفسير ابيات

( مثل كسى كه صدقه‌اى مى دهد و سپس آن را مى گيرد ، مانند است سگى كه استفراغ مى كند و سپس قىء خود را مى خورد ) .
« عن النبى صلى الله عليه و آله السماح رباح و العسر شؤم » [١] ( پيامبر اكرم فرموده است : مسامحه سود بخش است و سخت گيرى شوم ) .
« عن النبى صلى الله عليه و آله ما نقصت صدقة من مال » [٢] ( پيامبر اكرم فرموده است : هيچ صدقه از مال كم نمى شود ) .
تفسير ابيات محتسب در خواب به آن مددكار مى گويد : حالا بشنو كه من ديده بودم مهمان تازه‌اى مى رسد . من شنيده بودم كه آن مهمان مديون است ، لذا چند قطعه گوهر براى او گذاشته‌ام كه دين او را ادا مى كند و زيادى هم مى ماند .
آن گوهرها را به او بدهيد تا مهمانم با دل مجروح بر نگردد . وام او نه هزار طلا است ، از آن گوهرها دين خود را بدهد و بقيه اش را هم خرج نموده مرا هم در دعايش متذكر شود . من در زندگانىام مى خواستم دين او را با دست خودم ادا كنم و در فلان دفتر همين قسمت را يادداشت كرده بودم ، ولى پيك اجل فرا رسيد و مهلتم نداد ، تا بتوانم آن در عدن را پنهانى به وام دار بسپارم . لعل و ياقوت را براى پرداخت وام او در فلان ظرف نهاده و نام آن وام دار را روى آن نوشته و در زير فلان طاق پنهان نموده‌ام .
قيمت آن جواهر را جز سلاطين كسى نمى داند ، بگو به آن غريب وام دار بكوشد تا در فروشش فريب نخورد .
پيامبر ما به كسى كه در معاملات گول مى خورد ، دستور داد كه هميشه سه روز اختيار فسخ را براى خود شرط كند . در فروشش شتاب نكند و از كساد شدن آن

[١] جامع الصغير ، ج ٢ ص ٣٧ . .
[٢] احياء العلوم غزالى ، ج ٢ ص ١٣٦ . .