تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧٣ - مسئوليت اجتماع از كى آغاز مىشود؟

فقير يا مسكين به حساب نياورند كه تنها نيازمند كمك مادى است، بلكه بايد يتيم را مورد رحمت و عطوفت خويش قرار دهند آن سان كه گويى يكى از خويشاوندان نزديك است و به همين جهت در اين آيه او را از مساكين جدا كرده است.

در مرحله سوم نوبت به مسكين مى‌رسد و آن كسى است كه فقر زمينگيرش كرده است بايد هم چنان كه از روى رضا و رغبت در حق والدين احسان مى‌كنى به يتيم هم احسان كنى و او را به ديده يك توانگر بنگرى و ميان احسان به توانگر و يتيم فرقى قايل نشوى.

مرحله چهارم همسايه نزديك است، و همسايه ديوار به ديوار. رابطه ميان همسايگان- كه غالبا ميانشان نزديكى، دير ساله است- چون بر مبناى نيكخواهى و احسان باشد، همكارى و همفكرى ميان ايشان امرى سهل و ساده خواهد بود.

آن گاه اين مجموعه در درون اجتماع به صورت يك نيروى سازنده اظهار وجود خواهد كرد.

/ ٧٩ جامعه اسلامى به خاطر استوار شدن ريشه‌هاى همكارى و تعاون در نفوس افراد خود و تبديل خود به يك صخره استوار مقاوم در برابر انحرافات از همه علاقات و روابط طبيعى چون خويشاوندى و همسايگى و غير آن سود مى‌برد. ولى در همه حال بايد از لوث هر گونه ناپاكى مبرّا باشد.

«وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى‌ وَ الْجارِ الْجُنُبِ‌- همسايه خويشاوند و همسايه بيگانه.» در معنى الجار الجنب بعضى همسايه ديوار به ديوار نوشته‌اند. آن گاه نوبت رفاقت مى‌رسد چه در راه، چه در مدرسه يا در كار. اين نيز چارچوب خوبى است براى همكارى و همدستى سازنده. جز آنكه عواملى چون حب ذات و بخل و حرص كه موانعى در راه تعاون هستند، راه پيشرفت آن را مى‌گيرند. اسلام از طريق احسان اين موانع را از ميان برداشته است.

پس هنگامى كه تو به همسايه يا همكار و همشاگرديت نيكى كنى محبت او را به خود جلب كرده‌اى و مى‌توانى در راه تعاون سازنده اجتماعى از اين محبت‌