تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٣٦ - قتل غير عمد جواز و كفاره

/ ١٤٩

شرح آيات

قتل غير عمد: جواز و كفاره‌

[٩٢] هيچ مؤمنى حق ندارد كه به جان مؤمن ديگر تجاوز ورزد مگر آنكه در راه خطا بود. مثلا پرنده‌اى هدف قرار داده ولى تيرش به يك مؤمن (مسلمان) مى‌خورد و او را مى‌كشد.

اينها تنها صورتى است كه مؤمنى ممكن است مؤمن ديگر را بكشد. اما ديگر مواردى كه انسان جاهلى به خود حق مى‌داد كه كسى را بكشد مردود است.

حتى در قتل خطا يا غير عمد نيز، اسلام براى قاتل مجازاتهايى معين كرده، هر چند به نظر مى‌رسد كه در عمل خطا و اشتباه تكليف ساقط باشد و گناه آن نوشته نشود.

هم چنان كه در حديث شريف نبوى آمده است. اين مجازات براى اين است كه مسلمان در هر كار كه مى‌كند جوانب امر را بنگرد تا به كسى از مؤمنان آسيب نرساند. مثلا در منطقه‌اى كه ازدحام و رفت و آمد است به شكار پرنده نپردازد تا تيرش به خطا مؤمنى را به قتل نرساند. يا مثلا با عجله و بدون بررسى كامل دارويى را تجويز نكند كه جان مؤمنى را بگيرد. آرى كفاره مقرر بر قتل خطا سبب مى‌شود كه مردم بيش از بيش احتياط كنند و از اعمالى كه موجب ريختن خون كسى مى‌شود ولى اشتباها بپرهيزند.

اين سؤال باقى مى‌ماند كه كفاره قتل خطا چيست؟

قرآن پاسخ مى‌دهد كه بر دو نوع است

نخست: آزاد كردن بنده مؤمن فقط. و اين به هنگامى است كه خانواده مقتول كافر باشند. زيرا مسلمان خونبهاى خون كافر را نمى‌دهد مگر در يك مورد و آن هم وقتى است كه كافر را با مسلمانان پيمان بوده باشد. در اين مورد براى رعايت پيمان پرداخت ديه واجب است.

دوم: آزاد كردن بنده و دادن ديه به خانواده مقتول و اين به هنگامى است كه مسلمان باشند يا با مسلمانان پيمان داشته باشند.