تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٧٤ - آنها مردمى هستند كه خود را پاكيزه مىدارند

اين طهارت هدفش آن نيست كه مؤمنان را گرفتار رنج و زحمت كند، بلكه هدف از آن پاكيزه ساختن آنهاست از پليديهاى ظاهر و باطن.

حرج‌

«ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ‌- خدا نمى‌خواهد كه شما در رنج افتيد.» يعنى هر حكم شرعى كه تحملش دشوار آيد آن سان از عهده آدمى برنيايد يا ملغى مى‌شود و يا به عملى آسانتر تبديل مى‌گردد. مثلا حج و نماز و روزه، اگر آدمى در وضعى باشد كه طاقت اداى آنها را نداشته باشد مشمول تخفيف يا الغاء مى‌گردند. در حج برخى از اعمال را براى ناتوانان حذف مى‌كنند و برخى را باقى مى‌گذارند، يا نماز را به جاى ايستاده نشسته ادا مى‌كنند. حتى گاه به اشاره. و گاهى آن واجب، اگر تجزيه‌پذير نباشد حذف و ملغى مى‌شود، مانند روزه به هنگامى كه فردى طاقت اداى آن را نداشته باشد.

خداوند براى اين قاعده فقهى كه به قاعده «حرج» مشهور است مثالى آورده و آن قرار دادن تيمم است به جاى وضوء، در اوقات حرج، مانند بيمارى يا/ ٣١١ سرماى گزنده يا كمى وقت براى شتاب در سفر يا نيافتن آب يا ترس از دشمن قاهر ...

ما مى‌توانيم قاعده «حرج» را بر مبناى اين مثالها كه قرآن آورده در موارد جزيى ديگر هم تسرّى دهيم.

آنها مردمى هستند كه خود را پاكيزه مى‌دارند

«وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ‌- بلكه خدا مى‌خواهد كه شما را پاكيزه سازد و نعمتش را بر شما تمام كند كه سپاس گزاريد.» هدف از غسل و وضو و تيمم پاكيزگى جسم است و پاكيزگى روح. جسم‌