تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٠٣ - معنى آزادى

و اين احترام به حقوق ديگران خود از عوامل انضباط و تقيد است.

از اين روست كه مى‌گوييم كه آزادى نظامى است عادلانه و پابرجا.

معنى آزادى‌

ثانيا: قرآن در اينجا از آزادى به احرام و حرمت (بيت الحرام و ماه حرام) تعبير كرده است. يعنى آزادى عبارت است از خوددارى از تجاوز به چيزى كه مطالبه آن حق انسان نيست.

تو آزادى، زمانى كه به حقوق ديگرى تجاوز نكرده‌اى. اين حقوق را خداوند تحديد كرده است. در حرم نظامى است كه خداوند همه را ملزم به رعايت آن كرده است تا آزادى براى همگان تأمين گردد.

اين يكى از هدفهاى حج است ولى نه همه آن. زيرا در اينجا قضيه تزكيه خود هم مطرح است و اين تزكيه جز از طريق بازدارنده‌اى در قلب حاصل نمى‌شود اين بازدارنده زمانى به وجود مى‌آيد كه هر فردى احساس كند كه خدا مراقب اعمال اوست. و چون چنين احساس در او به وجود آمد. بيشتر احساس مسئوليت كند و در برابر مسئوليتها تعهد بيشتر به خرج دهد. از اين روست كه پروردگار ما مى‌گويد

«ذلِكَ لِتَعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ‌- تا بدانيد كه خدا هر چه را كه در آسمانها و زمين است مى‌داند و او بر هر چيزى آگاه است.» [٩٨] خدا فقط مراقب مردم نيست، بلكه آنان را به شدت مجازات مى‌كند يا مشمول رحمت واسعه خود قرار مى‌دهد. پس آدمى ميان دو حالت قرار گرفته: يا به حضيض ذلت سقوط مى‌كند يا به اوج رفعت ارتقاء مى‌يابد.

«اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ وَ أَنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ‌- بدانيد كه عقوبت خدا سخت است و هم او آمرزنده و مهربان است.»/ ٤٧٢ اين معادله نفس را به سرعتى هولناك به پيش مى‌راند. زيرا خود را ميان دو قطب متضاد مى‌بيند. يا عقاب شديد يا مغفرت و رحمت بى‌پايان انسان در اين ميان‌