تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٠٢ - آزادى ميان هرج و مرج و تحرك

آزادى، و قربانى بى‌قلاده/ ٤٧٠ و با قلاده را چون اشياء مورد احترام (يعنى آزاد براى خدا نه براى بندگان خدا) قرار داده است.

اين امور همه رموز حريت‌اند كه خداوند آنها را قوام كار مردم يعنى تنظيم امور زندگى آنها ساخته است. زيرا حريت اساس تنظيم حيات اجتماعى است در يك منطقه آزاد مردم گرد مى‌آيند تا هر طايفه رأى صريح خود را بيان دارد و مردم بر گرد هر چه خواهند هم‌رأى شوند و براى بناى زندگى همراه با كرامت خود، دست يارى به هم دهند و براى مقاومت در برابر طاغوت متحد گردند.

اما ماه حرام وقتى است كه در آن تجاوز به ديگران حرام است و بايد در خلال آن ماه همه امكان و اجازت يابند كه به حج روند و كسى متعرض آنان نشود، اين تعرض به هر بهانه‌اى كه باشد حرام است.

امّا قربانيهاى بى‌قلاده (هدى) و با قلاده (قلائد) چيزهايى است كه كسى را نرسد كه بر آنها تعدّى كند. آنها متعلق به شخص معينى نيستند متعلق به خدا و مردم‌اند، يعنى متعلق به تمام كسانى هستند كه به حج مى‌روند. نماد مالكيت مردمى هستند. نماد هميارى در استفاده از چيزهاى اين زمين‌اند براى رفاه همه ساكنان آن.

آزادى ميان هرج و مرج و تحرك‌

اكنون اين سؤال پيش مى‌آيد كه چگونه ممكن است آزادى سبب قوام كار مردم گردد و ما مى‌دانيم كه آزادى كارش به هرج و مرج مى‌كشد.

پاسخ

اولا: حريت يعنى همه مردم آزادند و به معنى آن نيست كه يك گروه يا يك شخص آزاد است. وقتى كه ما اين ارزش (يعنى آزادى براى همه مردم) را به مرحله اجرا درآوريم موجب انضباط همگان در آن موقعيت خواهد شد. يعنى هيچ كس حق ندارد/ ٤٧١ آزادى ديگرى را سلب كند بلكه بر او واجب است كه آزادى ديگران را محترم شمارد.