تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧١ - مسئوليت اجتماع از كى آغاز مىشود؟

است.» [٣٦] جامعه اسلامى بر بنيان توحيد و حريت بنا شده است. مسلمان جز به خدا ايمان ندارد و جز در راه او قدم نمى‌نهد و هيچ نيرويى بازدارنده يا مانع در راه او را از پيروى شرايع الهى منحرف نمى‌سازد.

پرستش خداوند تسليم در برابر اوست، و شرك به خدا عبارت است از خضوع در برابر قواى ديگر جز خداوند، خواه اجتماعى باشد يا غير آن.

تسليم در برابر پدر و مادر- تسليم مطلق- و پيروى بدون قيد و شرط از آنان شرك و عبوديت در برابر غير خداوند است و مانعى است در طريق تقدّم انسان و تحوّل او.

تسليم در برابر اراده خانواده نيز چون تسليم بدون قيد شرط در برابر اراده پدر و مادر شرك است. تسليم در برابر توانگران نيز در شمار شرك است و مانع راه است، همچنين تسليم در برابر رجال دين يا رجال علم شرك است و بندگى است و مانع راه است.

جامعه اسلامى جز در برابر خداوند تسليم نمى‌شود/ ٧٧ و با ابراهيم، پدر روحانى همه جوامع يكتاپرستى همصدا مى‌گويد: (نماز من و عبادت من و زندگى من و مرگ من تنها براى خداست، آن پروردگار جهانيان).

در اين آيات و آيات كه زين پس مى‌آيد قرآن نوع روابطى را كه بايد ميان آدمى و ديگر افراد جامعه برقرار باشد معين مى‌كند اين روابط از خويشاوندان آغاز مى‌شود و به رجال دين پايان مى‌يابد و در ضمن از محرومان و توانگران نيز سخن رفته است.

قرآن نخست آدمى را از شرك منع مى‌كند. بريدن علاقه از شرك يعنى تسليم مطلق در برابر پروردگار يكتا و بلافاصله سخن از احسان مى‌گويد. ميان اين دو چگونه رابطه‌اى است؟

كسانى كه از پدران خود اطاعت مى‌كنند تنها به اين علت كه آنها پدراند و اينان فرزند بدون اينكه توجه كنند كه آيا پدرانشان هدايت يافته‌اند يا گمراه، چنين كسان را گويى قدرت تعقل نيست، صفت انسانيّت را از دست داده‌اند و به آلتى‌