تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨٣ - شرح آيات

نكردند.

[٤٦] عذاب بدى كه خاندان فرعون را در ميان گرفت چه بود؟ همه مى‌دانيم كه آنها در دريا غرق شدند، و خداوند خانه‌ها و داراييهايشان به ميراث به بنى اسراييل داد، امّا روند آيه اينجا به عذابى ديگر سخت‌تر از غرق شدن مى‌انجامد. چرا؟

انسان برخى از هول و هراسهاى غرق شدن را مى‌شناسد، بويژه وقتى شامل صدها هزار تن از مردم شود چنان كه بر سر فرعونيان آمد. امّا سياق آيه خاطر نشان مى‌كند كه اين هول و هراسها اگر با عذاب آخرت مقايسه شود ساده است. مگر نه آن كه مرگ بر هر كسى نوشته شده و مقدّر است؟ و اسباب و موجبات آن هر چه باشد رنج و تلخيهاى آن لحظه‌هايى است چند. امّا آتشى كه قرآن از آن بيم داده است عذابى است جاودانى. امّا وضع در عالم برزخ چنين است

«النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا- آتش، هر صبح و شام بر آن عرضه شوند.» از اين آيه در مى‌يابيم كه روانهاى كافران را هر روز دو بار عرضه آتش مى‌كنند: در آغاز روز و در پايان آن و شايد همان ديدن آتش خود عذابى بد محسوب مى‌شود، زيرا لهيب و هرم آن بر ايشان مى‌تابد و از آن رنجهاى گوناگون مى‌برند، يا به درون آتش مى‌برندشان تا مستقيما در آن عذاب بكشند.

و در حديث از امام صادق- عليه السلام- در تفسير اين آيه آمده است كه

نخست درباره تفسير اين آيه از مردم پرسيد و گفت: مردم (در اين باره) چه مى‌گويند؟ راوى گويد:/ ٨٧ گفتند: اين عذاب در آتش جاودانى است و در ميان آن (در عالم برزخ) عذاب نمى‌كشند، امام گفت: پس آنان نيكبخت‌اند! به وى گفته شد: فدايت شوم! اين چگونه باشد؟ گفت: در واقع اين (عذاب) در دنياست، امّا درباره آتش جاودان گفته خداوند چنين است: «وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ‌