تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٨٥ - شرح آيات

فرماندهى خود فرمان برم، يا گفته شود: مأمور معذور است، يا/ ٨٨ بگويند: فرماندهى آگاهتر است و شاهان به صلاح كارآگاهتر و داناترند. هرگز ... در واقع هر فرد بشر به صورت مستقلّ و جداگانه روز قيامت در مورد تمام موضعگيريها و اعمالش مسئول است.

[٤٨] بر اين مجادله و حجت آورى هنگامى كه مستكبران و گردنكشان ميزان ناتوانى خود را آشكار مى‌سازند، چنين پرده‌افكنده مى‌شود

«قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها- آنان كه سركشى كرده بودند مى‌گويند: ما، همه در آتشيم.» ما و شما، پس چگونه در حالى كه نمى‌توانيم خود را از آتش نجات دهيم مى‌توانيم شما را رهايى دهيم؟

«إِنَّ اللَّهَ قَدْ حَكَمَ بَيْنَ الْعِبادِ- و خداست كه ميان بندگانش داورى كرده است. و هيچ كس قادر نيست كه از حكومت خدا بگريزد.» و اين چنين روند آيه نشان مى‌دهد كه كسانى كه غير از خدا براى آنان دعوت مى‌شود هيچ دعوتى براى آنها در دنيا و آخرت وجود ندارد و تمام آنها خود در آتش‌اند، هم چنان كه روند آيه نشان مى‌دهد: سرانجام سرسپردگى و تسليم به طاغوت همانا مشاركت با او در دوزخ است، در حالى كه سرانجام شورندگان بر او آن است كه خداوند ايشان را از مكر طاغوت نگه مى‌دارد، هم چنان كه مؤمن آل فرعون را از گزند مكرى كه برايش انديشيده بودند، نگه داشت.

[٤٩] هنگامى كه برخى از دوزخيان از ميانجيگرى و شفاعت برخى ديگر نوميد مى‌شوند، اين درد آنها را وادار مى‌كند كه به خازنان دوزخ متوسّل شوند، و آنها فرشتگان غلاظ و شدادند كه بر آنان گماشته شده‌اند و به نظارت بر شكنجه آنها مكلّف شده‌اند. پس اهل دوزخ به اين فرشتگان متوسّل مى‌شوند شايد از ايشان نزد پروردگارشان شفاعت برند كه يك روز عذاب آتش را از ايشان سبكتر سازند.

«وَ قالَ الَّذِينَ فِي النَّارِ- و آنان كه در آتش‌اند گويند:» خواه مستكبران، و گردنكشان آنها يا ضعيفان و ناتوانان آنها.