تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٧١ - شرح آيات

يعنى شكست و زيان از هر سو او را دربر گرفت.

[٣٨] در اينجا، بار ديگر مؤمن آل فرعون در صحنه رويدادها ظاهر مى‌شود وى كه ايمان خود را پنهان داشته بود در لحظه مناسب به مبارزه با طاغوت پرداخته و فضيلت كتمان و فضيلت مبارزه را كه همان بيان كلمه حق نزد سلطان ستمگر است، به دست آورد. اگر ما از خلال قرآن حكيم به داستان اين مؤمن بژرفى بنگريم، معنى حقيقى تقيّه (پنهانكارى و رازدارى و حفظ خويشتن) را در اسلام در مى‌يابيم. و واجب است اين مفهوم را كاملا روشن كنيم زيرا تقيّه در نظر بسيارى از مردم تبديل به توجيه دست شستن و بازماندن از جهاد شده است، در حالى كه «تقيّه» در مفهوم رسالت همان كار و جهاد مرتّب و مستمرّ دور از انظار گردنكشان تا لحظه مبارزه بزرگ در رسد. و آيا/ ٧٤ كسى جز آن كس كه با گردنكشان جهاد مى‌كند نياز به كتمان دارد؟

برخى كلمه تقيّه را در شرايط كوفتن جنبش و استقرار بيم و هراس به جاى كار و فعاليّت قرار مى‌دهند، ولى حتّى در شرايط مناسب نيز اقدامى نمى‌كنند، و مثال آن در ميان ملتهايى كه همكارى با جنبشهاى مكتبى را رد مى‌كنند و آن را معلول وجود شرايط بيم و هراس و تهديد وانمود مى‌كنند، بسيارند، ولى آنها حتى در هجرت و كشورى ديگر كه در آنجا تهديد و پليسى (كه مانع آنان شود) وجود ندارد، جهاد را رد مى‌كنند.

تقيّه در حقيقت آن است كه خود و فعاليّت جهادى خود را دور از تسلّط ستمگر در شرايط تهديد و خطر محافظت كنى و نيروى خود را براى روز نبرد نگهدارى كنى.

مؤمن آل فرعون (حزقيل) چنين بود. وى ايمان خود را پنهان مى‌داشت و در سايه رهنمودهاى رهبرى مكتبى حركت مى‌كرد و منتظر لحظه مناسب براى انفجار نبرد با طاغوت بود، و اكنون زمان آن انفجار رسيده بود، زيرا فرعون وزيران و ياران و نيروهاى سپاه و ساحران خود را گرد آورده بود كه تصميم به قتل موسى (ع) بگيرند، پس وى در آن ميانه دست از جان شست و به مبارزه با ستم و ستمكاران پرداخت تا