تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٦٧ - شرح آيات

تحريف مى‌كنند و بدون تفويض و رخصتى از جانب خدا در آن آيات دخل و تصرّف مى‌كنند، و در واقع بدون دليل و اجازه‌اى از خداوند خود را در مواضع حكمرانى و داورى قرار مى‌دهند.

/ ٧٠ «كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ وَ عِنْدَ الَّذِينَ آمَنُوا- كار آنان نزد خدا و مؤمنان سخت ناپسند است.» پس خداوند آنان را ناپسند مى‌شمارد و در دنيا خوار مى‌سازد و اعمالشان را گمراهانه مى‌كند و هرگز نمى‌گذارد رستگار شوند. امّا كسانى كه ايمان آوردند نيز آنان را ناپسند مى‌شمارند و فريبشان را نمى‌خورند و به رهبرى آنان تسليم نمى‌شوند.

و اين دو سرانجام بد آنان است. امّا سرانجام بد در واقع همان سلب فرصت هدايت و رهيابى تا ابد از آنان است كه با خاموش ساختن شعله هدايت از دلهايشان صورت مى‌گيرد.

«كَذلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلى‌ كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ- خدا بر سراسر هر دل متكبّر جبّارى اين چنين مهر مى‌نهد.» جبّار كسى است كه براى مقهور كردن ديگران و تسلّط بر آنان مى‌كوشد، و اين از ويژگيهاى پادشاهان و حكمرانان ستمگر است. امّا متكبّر كسى است كه به حق گردن نمى‌نهد و به وضع موجود خود قانع نمى‌شود، بلكه خود را بزرگتر از حجم و گنجايى حقيقى خويش مى‌پندارد، و هر كه صفت او چنين باشد قلبش فرو بسته مى‌شود و خداوند با سلب نور خرد و فطرت (الهى) بر دل او مهر مى‌نهد.

تعبير قرآنى در اينجا كه مى‌گويد: «كُلِّ قَلْبِ مُتَكَبِّرٍ جَبَّارٍ» بسيار دقيق است. و با آن كه بعضى از مفسّران گفته‌اند اين سخن برابر است با آن كه بگويند

قلب كلّ متكبّر جبّار دل هر متكبّر جبّارى. ولى به نظر مى‌رسد كه روند قرآنى مرادش بيان حقيقتى است مهم و آن اين كه: مهر نهادن بر دل بسته به اختلاف صفات منفى نزد انسان مختلف است، پس خداوند به نسبت پنجاه در صد بر دل زنا كار يا دزد مهر مى‌نهد، اما در مورد متكبّر جبّار بر سراسر دل او يعنى صد در صد مهر مى‌نهد، و اين براى بيان پيامدهاى بد اين دو صفت (تكبّر و جبّارى) كافى‌