تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٥٩ - شرح آيات

منحرف نكرده است، و او با اين همه كتمان و پوشيده داشتن اعتقاد را در حركت خود به عنوان هدف نمى‌شناخته بلكه اين كتمان را به عنوان وسيله‌اى براى هدف مى‌دانسته، از اين رو هنگامى كه شرايط براى آشكار كردن موضع واقعى او ايجاب كرده نبرد خود را با طاغوت آشكارا و به صورت انفجارى ابراز كرده است، و اين هنگامى است كه از موسى (ع) دفاع كرده و با گردنكشى و طغيانى كه فرعون و نظام او بدان دست زده بودند، بدان حد كه آراء مخالف را رد مى‌كردند و با كشتن و تهديد با آن مقابله مى‌كردند، به مخالفت برخاست و گفت: موضعگيرى درست در برابر آراء، و عقايد/ ٦١ ديگران به كار بردن منطق زور نيست بلكه شنيدن آنها و گوش فرا دادن به گفته‌هاى صاحب آن آراء و عقايد است، اگر خطا باشد زيانى به نظامى مسلّط كه بر حقّ است نمى‌زند، و اگر راست و درست باشد، كه پيروى و سود جويى از آن واجب است، و گرنه اگر انسان حق را انكار و رد كند، سرانجام آن ناستوده خواهد بود.

«وَ إِنْ يَكُ كاذِباً فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ‌- اگر دروغ مى‌گويد گناه دروغش بر گردن خود اوست،» و اوست كه مسئوليت رأى و موضعگيرى خود را بر عهده دارد.

«وَ إِنْ يَكُ صادِقاً يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ‌- و اگر راست مى‌گويد، پاره‌اى از وعده‌هايى كه داده است به شما خواهد رسيد،» بدين گونه مؤمن آل فرعون مى‌پرسد: چرا موسى را مى‌كشيد؟ اگر او دروغگو باشد ما هيچ زيانى نمى‌بينيم، و اگر راستگو باشد، مسئله (سرانجام) براى شما خطرناك خواهد بود. اگر فرعون و اطرافيان او از همين سؤال دست به كار مى‌شدند بيگمان اين سؤال كافى بود كه آنها را به حق برساند، ولى شكّ شيوه‌مند به كسانى كه شهوتها بر عقلشان پرده افكنده سودى نمى‌رساند. آنان مى‌خواهند در لذّت‌بريها اسراف و زياده‌روى ورزند و آن را با بهانه‌ها و سببهايى دروغين توجيه و تعليل كنند.

«إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ‌- خدا هيچ گزافكار دروغگويى را