تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٥٣ - شرح آيات

عبد الكريم، ابن ابى العوجاء آن امام را در حج ديد و از او خواست به مناقشه برگردند، و امام درخواست او را رد كرد و گفت: در حج هيچ مجادله‌اى نيست، به او گفت

«اگر امر چنان باشد كه تو گويى- در حالى كه چنان نيست كه تو گويى- ما نجات يافته‌ايم و تو نيز، و اگر چنين باشد كه ما گوييم- و البته چنين است كه ما گوييم- ما نجات يافته‌ايم و تو هلاك».

و سخن امام چون آذرخشى بر دل او نشست، و به آنان كه پيرامون وى بودند گفت در دلم سوزشى احساس مى‌كنم، مرا برگردانيد، او را برگرداندند، و بمرد. [٤٨] [٥٣] امّا راه به سوى حقيقت همان آفرينش نو پديد و حقايق نفس است.

سياق قرآن، و از آغاز اين سوره ما را به افقهاى آسمانها و زمين برد و نشانه‌هاى خدا را در آنها از ساختن بديع و نوپديد، و آفرينش بزرگ، و تدبير لطيف و دقيق، و نكويى اندازه‌گيرى و تقدير به ما نشان داد، سپس ما را به ژرفناهاى نفس يادآور شد كه اگر در ژرفاى آن فرو رويم و كاوش كنيم، نفس به سرشت و فطرت بندگى تو به كار مى‌شود و برمى‌گردد. آيا بيتابى نفس را هنگامى كه بدى بدان مى‌رسد ديده‌اى؟ آيا نوميدى و يأس آن را پس از آزمندى و طمعش دريافته‌اى؟ اگر اينها گواههاى بندگى نيست پس گواههاى آن كدام است؟! قرآن، به پاره‌اى از اين گواهها كه هر يك از ما به گونه‌اى آنها را در نفس خود مى‌يابد اشاره كرده است،/ ٢٦١ سپس با اشاره بدانها و به نشانه‌هاى خداوند در افقهايى كه پيشتر ذكر كرده است گويد

«سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُ‌- زودا كه آيات (قدرت) خود را در آفاق و در وجود خودشان به آنها نشان خواهيم داد تا بر ايشان آشكار شود كه او حق است.» از اين آيه الهام مى‌گيريم كه خداى سبحان گاه در افقهاى آفرينش و گاه‌