نهاية الإحكام في معرفة الأحكام
(١)
٥ ص
(٢)
٥ ص
(٣)
٦ ص
(٤)
٧ ص
(٥)
٨ ص
(٦)
٩ ص
(٧)
١٣ ص
(٨)
١٤ ص
(٩)
١٥ ص
(١٠)
١٥ ص
(١١)
١٧ ص
(١٢)
١٩ ص
(١٣)
١٩ ص
(١٤)
٢٣ ص
(١٥)
٢٥ ص
(١٦)
٢٧ ص
(١٧)
٢٧ ص
(١٨)
٢٧ ص
(١٩)
٢٨ ص
(٢٠)
٢٩ ص
(٢١)
٣٠ ص
(٢٢)
٣٥ ص
(٢٣)
٣٧ ص
(٢٤)
٣٩ ص
(٢٥)
٤٠ ص
(٢٦)
٤١ ص
(٢٧)
٤٤ ص
(٢٨)
٤٦ ص
(٢٩)
٤٦ ص
(٣٠)
٤٨ ص
(٣١)
٤٩ ص
(٣٢)
٥١ ص
(٣٣)
٥١ ص
(٣٤)
٥٣ ص
(٣٥)
٥٣ ص
(٣٦)
٥٤ ص
(٣٧)
٥٥ ص
(٣٨)
٥٧ ص
(٣٩)
٥٧ ص
(٤٠)
٥٧ ص
(٤١)
٥٨ ص
(٤٢)
٥٩ ص
(٤٣)
٦١ ص
(٤٤)
٦٤ ص
(٤٥)
٦٤ ص
(٤٦)
٦٧ ص
(٤٧)
٦٩ ص
(٤٨)
٦٩ ص
(٤٩)
٧١ ص
(٥٠)
٧٢ ص
(٥١)
٧٣ ص
(٥٢)
٧٤ ص
(٥٣)
٧٥ ص
(٥٤)
٧٧ ص
(٥٥)
٧٨ ص
(٥٦)
٧٨ ص
(٥٧)
٨٦ ص
(٥٨)
٨٧ ص
(٥٩)
٩١ ص
(٦٠)
٩٣ ص
(٦١)
٩٥ ص
(٦٢)
٩٥ ص
(٦٣)
٩٥ ص
(٦٤)
٩٨ ص
(٦٥)
١٠١ ص
(٦٦)
١٠٥ ص
(٦٧)
١٠٥ ص
(٦٨)
١٠٨ ص
(٦٩)
١١١ ص
(٧٠)
١١٥ ص
(٧١)
١١٥ ص
(٧٢)
١١٦ ص
(٧٣)
١١٨ ص
(٧٤)
١٢٥ ص
(٧٥)
١٢٥ ص
(٧٦)
١٢٦ ص
(٧٧)
١٣٠ ص
(٧٨)
١٣٤ ص
(٧٩)
١٣٤ ص
(٨٠)
١٣٧ ص
(٨١)
١٣٨ ص
(٨٢)
١٤١ ص
(٨٣)
١٤٢ ص
(٨٤)
١٤٣ ص
(٨٥)
١٤٦ ص
(٨٦)
١٤٦ ص
(٨٧)
١٤٦ ص
(٨٨)
١٥٥ ص
(٨٩)
١٥٥ ص
(٩٠)
١٥٦ ص
(٩١)
١٥٧ ص
(٩٢)
١٥٩ ص
(٩٣)
١٦٠ ص
(٩٤)
١٦٠ ص
(٩٥)
١٦٠ ص
(٩٦)
١٦١ ص
(٩٧)
١٦٢ ص
(٩٨)
١٦٣ ص
(٩٩)
١٦٣ ص
(١٠٠)
١٧٢ ص
(١٠١)
١٧٤ ص
(١٠٢)
١٧٤ ص
(١٠٣)
١٧٩ ص
(١٠٤)
١٨١ ص
(١٠٥)
١٨٣ ص
(١٠٦)
١٨٣ ص
(١٠٧)
١٨٤ ص
(١٠٨)
١٨٨ ص
(١٠٩)
١٨٨ ص
(١١٠)
١٨٩ ص
(١١١)
١٩٣ ص
(١١٢)
١٩٥ ص
(١١٣)
١٩٦ ص
(١١٤)
١٩٨ ص
(١١٥)
١٩٩ ص
(١١٦)
٢٠٢ ص
(١١٧)
٢٠٢ ص
(١١٨)
٢٠٣ ص
(١١٩)
٢٠٥ ص
(١٢٠)
٢٠٥ ص
(١٢١)
٢٠٦ ص
(١٢٢)
٢٠٦ ص
(١٢٣)
٢٠٩ ص
(١٢٤)
٢٠٩ ص
(١٢٥)
٢١٢ ص
(١٢٦)
٢١٧ ص
(١٢٧)
٢٢٣ ص
(١٢٨)
٢٢٥ ص
(١٢٩)
٢٢٨ ص
(١٣٠)
٢٣١ ص
(١٣١)
٢٣١ ص
(١٣٢)
٢٣٢ ص
(١٣٣)
٢٣٣ ص
(١٣٤)
٢٣٥ ص
(١٣٥)
٢٣٦ ص
(١٣٦)
٢٣٨ ص
(١٣٧)
٢٣٩ ص
(١٣٨)
٢٤١ ص
(١٣٩)
٢٤١ ص
(١٤٠)
٢٤٣ ص
(١٤١)
٢٤٦ ص
(١٤٢)
٢٤٨ ص
(١٤٣)
٢٤٨ ص
(١٤٤)
٢٤٩ ص
(١٤٥)
٢٥٠ ص
(١٤٦)
٢٥٢ ص
(١٤٧)
٢٥٧ ص
(١٤٨)
٢٥٧ ص
(١٤٩)
٢٥٨ ص
(١٥٠)
٢٥٩ ص
(١٥١)
٢٦٠ ص
(١٥٢)
٢٦٣ ص
(١٥٣)
٢٦٥ ص
(١٥٤)
٢٧٧ ص
(١٥٥)
٢٧٧ ص
(١٥٦)
٢٨٠ ص
(١٥٧)
٢٨٢ ص
(١٥٨)
٢٨٣ ص
(١٥٩)
٢٨٥ ص
(١٦٠)
٢٨٦ ص
(١٦١)
٢٨٩ ص
(١٦٢)
٢٩٢ ص
(١٦٣)
٢٩٣ ص
(١٦٤)
٢٩٧ ص
(١٦٥)
٢٩٨ ص
(١٦٦)
٣٠٠ ص
(١٦٧)
٣٠٣ ص
(١٦٨)
٣٠٥ ص
(١٦٩)
٣٠٧ ص
(١٧٠)
٣٠٧ ص
(١٧١)
٣٠٨ ص
(١٧٢)
٣٠٩ ص
(١٧٣)
٣٠٩ ص
(١٧٤)
٣٠٩ ص
(١٧٥)
٣١١ ص
(١٧٦)
٣١٣ ص
(١٧٧)
٣١٤ ص
(١٧٨)
٣١٦ ص
(١٧٩)
٣١٧ ص
(١٨٠)
٣١٩ ص
(١٨١)
٣٢٢ ص
(١٨٢)
٣٢٤ ص
(١٨٣)
٣٢٧ ص
(١٨٤)
٣٤٠ ص
(١٨٥)
٣٤٠ ص
(١٨٦)
٣٤٠ ص
(١٨٧)
٣٤٢ ص
(١٨٨)
٣٤٣ ص
(١٨٩)
٣٤٨ ص
(١٩٠)
٣٤٩ ص
(١٩١)
٣٥٠ ص
(١٩٢)
٣٥١ ص
(١٩٣)
٣٦٠ ص
(١٩٤)
٣٦٥ ص
(١٩٥)
٣٦٥ ص
(١٩٦)
٣٦٥ ص
(١٩٧)
٣٦٦ ص
(١٩٨)
٣٦٨ ص
(١٩٩)
٣٧٢ ص
(٢٠٠)
٣٧٢ ص
(٢٠١)
٣٧٧ ص
(٢٠٢)
٣٧٧ ص
(٢٠٣)
٣٧٨ ص
(٢٠٤)
٣٨٠ ص
(٢٠٥)
٣٨٢ ص
(٢٠٦)
٣٨٣ ص
(٢٠٧)
٣٨٦ ص
(٢٠٨)
٣٨٧ ص
(٢٠٩)
٣٨٩ ص
(٢١٠)
٣٩١ ص
(٢١١)
٣٩١ ص
(٢١٢)
٣٩٤ ص
(٢١٣)
٣٩٦ ص
(٢١٤)
٣٩٩ ص
(٢١٥)
٤٠١ ص
(٢١٦)
٤٠٣ ص
(٢١٧)
٤٠٥ ص
(٢١٨)
٤٠٩ ص
(٢١٩)
٤٠٩ ص
(٢٢٠)
٤١١ ص
(٢٢١)
٤١٧ ص
(٢٢٢)
٤٢٠ ص
(٢٢٣)
٤٢٥ ص
(٢٢٤)
٤٣٣ ص
(٢٢٥)
٤٣٥ ص
(٢٢٦)
٤٣٥ ص
(٢٢٧)
٤٣٦ ص
(٢٢٨)
٤٣٦ ص
(٢٢٩)
٤٣٧ ص
(٢٣٠)
٤٣٩ ص
(٢٣١)
٤٤٢ ص
(٢٣٢)
٤٤٣ ص
(٢٣٣)
٤٤٤ ص
(٢٣٤)
٤٤٥ ص
(٢٣٥)
٤٤٦ ص
(٢٣٦)
٤٤٧ ص
(٢٣٧)
٤٤٨ ص
(٢٣٨)
٤٥٠ ص
(٢٣٩)
٤٥١ ص
(٢٤٠)
٤٥٢ ص
(٢٤١)
٤٥٢ ص
(٢٤٢)
٤٥٣ ص
(٢٤٣)
٤٥٥ ص
(٢٤٤)
٤٥٦ ص
(٢٤٥)
٤٥٩ ص
(٢٤٦)
٤٥٩ ص
(٢٤٧)
٤٦١ ص
(٢٤٨)
٤٦٢ ص
(٢٤٩)
٤٦٦ ص
(٢٥٠)
٤٦٨ ص
(٢٥١)
٤٧٠ ص
(٢٥٢)
٤٧١ ص
(٢٥٣)
٤٧١ ص
(٢٥٤)
٤٧٣ ص
(٢٥٥)
٤٧٦ ص
(٢٥٦)
٤٧٨ ص
(٢٥٧)
٤٧٩ ص
(٢٥٨)
٤٨٠ ص
(٢٥٩)
٤٨٠ ص
(٢٦٠)
٤٨٣ ص
(٢٦١)
٤٨٦ ص
(٢٦٢)
٤٨٧ ص
(٢٦٣)
٤٨٧ ص
(٢٦٤)
٤٩١ ص
(٢٦٥)
٤٩٥ ص
(٢٦٦)
٤٩٦ ص
(٢٦٧)
٤٩٦ ص
(٢٦٨)
٤٩٨ ص
(٢٦٩)
٤٩٩ ص
(٢٧٠)
٤٩٩ ص
(٢٧١)
٥٠٠ ص
(٢٧٢)
٥٠١ ص
(٢٧٣)
٥٠٢ ص
(٢٧٤)
٥٠٣ ص
(٢٧٥)
٥٠٦ ص
(٢٧٦)
٥٠٦ ص
(٢٧٧)
٥٠٧ ص
(٢٧٨)
٥٠٨ ص
(٢٧٩)
٥٠٩ ص
(٢٨٠)
٥١٠ ص
(٢٨١)
٥١٣ ص
(٢٨٢)
٥١٣ ص
(٢٨٣)
٥١٣ ص
(٢٨٤)
٥١٥ ص
(٢٨٥)
٥١٩ ص
(٢٨٦)
٥٢٠ ص
(٢٨٧)
٥٢٢ ص
(٢٨٨)
٥٢٣ ص
(٢٨٩)
٥٢٥ ص
(٢٩٠)
٥٢٧ ص
(٢٩١)
٥٢٧ ص
(٢٩٢)
٥٢٨ ص
(٢٩٣)
٥٢٨ ص
(٢٩٤)
٥٣٢ ص
(٢٩٥)
٥٣٢ ص
(٢٩٦)
٥٣٧ ص
(٢٩٧)
٥٣٧ ص
(٢٩٨)
٥٣٨ ص
(٢٩٩)
٥٣٨ ص
(٣٠٠)
٥٣٩ ص
(٣٠١)
٥٤٠ ص
(٣٠٢)
٥٤١ ص
(٣٠٣)
٥٤٤ ص
(٣٠٤)
٥٤٦ ص
(٣٠٥)
٥٤٦ ص
(٣٠٦)
٥٤٨ ص
(٣٠٧)
٥٥٠ ص
 
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص
٣٢٨ ص
٣٢٩ ص
٣٣٠ ص
٣٣١ ص
٣٣٢ ص
٣٣٣ ص
٣٣٤ ص
٣٣٥ ص
٣٣٦ ص
٣٣٧ ص
٣٣٨ ص
٣٣٩ ص
٣٤٠ ص
٣٤١ ص
٣٤٢ ص
٣٤٣ ص
٣٤٤ ص
٣٤٥ ص
٣٤٦ ص
٣٤٧ ص
٣٤٨ ص
٣٤٩ ص
٣٥٠ ص
٣٥١ ص
٣٥٢ ص
٣٥٣ ص
٣٥٤ ص
٣٥٥ ص
٣٥٦ ص
٣٥٧ ص
٣٥٨ ص
٣٥٩ ص
٣٦٠ ص
٣٦١ ص
٣٦٢ ص
٣٦٣ ص
٣٦٤ ص
٣٦٥ ص
٣٦٦ ص
٣٦٧ ص
٣٦٨ ص
٣٦٩ ص
٣٧٠ ص
٣٧١ ص
٣٧٢ ص
٣٧٣ ص
٣٧٤ ص
٣٧٥ ص
٣٧٦ ص
٣٧٧ ص
٣٧٨ ص
٣٧٩ ص
٣٨٠ ص
٣٨١ ص
٣٨٢ ص
٣٨٣ ص
٣٨٤ ص
٣٨٥ ص
٣٨٦ ص
٣٨٧ ص
٣٨٨ ص
٣٨٩ ص
٣٩٠ ص
٣٩١ ص
٣٩٢ ص
٣٩٣ ص
٣٩٤ ص
٣٩٥ ص
٣٩٦ ص
٣٩٧ ص
٣٩٨ ص
٣٩٩ ص
٤٠٠ ص
٤٠١ ص
٤٠٢ ص
٤٠٣ ص
٤٠٤ ص
٤٠٥ ص
٤٠٦ ص
٤٠٧ ص
٤٠٨ ص
٤٠٩ ص
٤١٠ ص
٤١١ ص
٤١٢ ص
٤١٣ ص
٤١٤ ص
٤١٥ ص
٤١٦ ص
٤١٧ ص
٤١٨ ص
٤١٩ ص
٤٢٠ ص
٤٢١ ص
٤٢٢ ص
٤٢٣ ص
٤٢٤ ص
٤٢٥ ص
٤٢٦ ص
٤٢٧ ص
٤٢٨ ص
٤٢٩ ص
٤٣٠ ص
٤٣١ ص
٤٣٢ ص
٤٣٣ ص
٤٣٤ ص
٤٣٥ ص
٤٣٦ ص
٤٣٧ ص
٤٣٨ ص
٤٣٩ ص
٤٤٠ ص
٤٤١ ص
٤٤٢ ص
٤٤٣ ص
٤٤٤ ص
٤٤٥ ص
٤٤٦ ص
٤٤٧ ص
٤٤٨ ص
٤٤٩ ص
٤٥٠ ص
٤٥١ ص
٤٥٢ ص
٤٥٣ ص
٤٥٤ ص
٤٥٥ ص
٤٥٦ ص
٤٥٧ ص
٤٥٨ ص
٤٥٩ ص
٤٦٠ ص
٤٦١ ص
٤٦٢ ص
٤٦٣ ص
٤٦٤ ص
٤٦٥ ص
٤٦٦ ص
٤٦٧ ص
٤٦٨ ص
٤٦٩ ص
٤٧٠ ص
٤٧١ ص
٤٧٢ ص
٤٧٣ ص
٤٧٤ ص
٤٧٥ ص
٤٧٦ ص
٤٧٧ ص
٤٧٨ ص
٤٧٩ ص
٤٨٠ ص
٤٨١ ص
٤٨٢ ص
٤٨٣ ص
٤٨٤ ص
٤٨٥ ص
٤٨٦ ص
٤٨٧ ص
٤٨٨ ص
٤٨٩ ص
٤٩٠ ص
٤٩١ ص
٤٩٢ ص
٤٩٣ ص
٤٩٤ ص
٤٩٥ ص
٤٩٦ ص
٤٩٧ ص
٤٩٨ ص
٤٩٩ ص
٥٠٠ ص
٥٠١ ص
٥٠٢ ص
٥٠٣ ص
٥٠٤ ص
٥٠٥ ص
٥٠٦ ص
٥٠٧ ص
٥٠٨ ص
٥٠٩ ص
٥١٠ ص
٥١١ ص
٥١٢ ص
٥١٣ ص
٥١٤ ص
٥١٥ ص
٥١٦ ص
٥١٧ ص
٥١٨ ص
٥١٩ ص
٥٢٠ ص
٥٢١ ص
٥٢٢ ص
٥٢٣ ص
٥٢٤ ص
٥٢٥ ص
٥٢٦ ص
٥٢٧ ص
٥٢٨ ص
٥٢٩ ص
٥٣٠ ص
٥٣١ ص
٥٣٢ ص
٥٣٣ ص
٥٣٤ ص
٥٣٥ ص
٥٣٦ ص
٥٣٧ ص
٥٣٨ ص
٥٣٩ ص
٥٤٠ ص
٥٤١ ص
٥٤٢ ص
٥٤٣ ص
٥٤٤ ص
٥٤٥ ص
٥٤٦ ص
٥٤٧ ص
٥٤٨ ص
٥٤٩ ص
٥٥٠ ص
٥٥١ ص
٥٥٢ ص
٥٥٣ ص
٥٥٤ ص
٥٥٥ ص

نهاية الإحكام في معرفة الأحكام - العلامة الحلي - الصفحة ٤٧٤

و الأقرب وجوب مساواة الحروف لحروف الفاتحة أو الزيادة عليها، لأنها معتبرة في الفاتحة فتعتبر في البدل مع إمكانه كالآيات. و يحتمل العدم، كما لو فاته صوم يوم طويل يجوز قضاؤه في يوم قصير من غير نظر إلى الساعات. و لا يجب أن يعدل حروف كل آية بآية من الفاتحة، بل يجوز أن يجعل آيتين مكان آية.

ثم إن أحسن سبع آيات متوالية، لم يجز العدول إلى المتفرقة، فإن المتوالية أشبه بالفاتحة. و إن لم يحسنها أتى بها متفرقة، و لو كانت الآيات المفردة لا تفيد معنى منظوما إذا قرئت وحدها كقوله ثُمَّ نَظَرَ [١]، احتمل أن لا يؤمر بقراءة هذه الآيات المتفرقة، و يجعل بمنزلة من لا يحسن شيئا، و الأقرب الأمر لأنه يحسن الآيات.

و لو كان يحسن ما دون السبع، احتمل أن يكررها حتى يبلغ قدر الفاتحة، و الأقوى أنه يقرأ ما يحسنه و يأتي بالذكر الباقي. و لو لم يحسن شيئا البتة، وجب أن يأتي بالذكر، كالتسبيح و التحميد و التهليل و التكبير، و لا يكفيه الوقوف ساكتا، لقوله عليه السلام: إذا قام أحدكم إلى الصلاة فليتوضأ كما أمر اللّٰه، فإن كان لا يحسن شيئا من القرآن فليحمد اللّٰه و ليكبره [٢].

و يجب أن يأتي بالذكر بقدر زمان القراءة، لوجوب الوقوف ذلك الحد و القراءة، فإذا لم يتمكن من القراءة، عدل إلى بدلها في مدته.

و هل يجب الترتيب؟ فيقول: «سبحان اللّٰه و الحمد للّٰه و لا إله إلا اللّٰه و اللّٰه أكبر» إشكال، ينشأ: من إطلاق الأمر المقتضي للتخيير. و من كون هذا الذكر بدلا عن الفاتحة في الأخيرتين، لمساواتها إياها في المصالح المطلوبة شرعا، فلتكن بدلا من الأوليين للعجز. و على الأول لا يتعين هذه الأذكار، و يتعين هذا الذكر في الأخيرتين على جاهل الحمد.


[١] سورة المدثر: ٢١.

[٢] وسائل الشيعة ٤- ٧٣٥ ح ١ ما يشبه ذلك.