دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٥١ - ٢ محتواى خطبه

مگر از سَرِ دلْ‌مردگى و خيره‌سرى در مقابل حق.

پيامبر ٦ در آغاز، از اين‌كه به زودى از ميان امّت خواهد رفت، سخن مى‌گويد و بدين سان، ذهن‌ها را براى انديشيدن در مسئله جانشينى و چگونگى تداوم رهبرى به تأمّل وا مى‌دارد و آن گاه با جمله: «من مسئولم و شما نيز مسئوليد» بر مسئوليت همگانى تأكيد مى‌كند. گويى مى‌گويد من مسئولم كه حق را بگويم و واقعيّت را فرياد كنم و شما مسئوليد كه بشنويد، تأمّل كنيد، دريابيد و عمل كنيد. سپس مى‌فرمايد:

لقد مكثت فيكم سنوات مديدة ابلّغ رسالات ربّي فماذا أنتم قائلون؟

من، ساليانى در ميان شما بودم. شما درباره رسالت‌گزارى من چه مى‌گوييد؟

جمعيّت، يك‌پارچه فرياد برمى‌آورَد كه:

از سرِ اخلاص و دلسوزى، با تلاشى طاقت‌فرسا ابلاغ كردى. خدايت جزاى خير، عنايت كناد!

آن گاه از آنها با پرسش‌هاى مكرّر، بر بنيادهاى اعتقادى و بر «اولى» بودن خود بر آنها در تمام شئون زندگى، گواهى مى‌گيرد و پس از آن، خداوند را بر اين همه، كه:

اللّهُمَّ اشهد.

خدايا! شاهد باش.

اكنون، سخن به اوج رسيده است. جان‌ها تشنه‌اند و گوش‌ها آماده و سينه‌ها تپنده. پيامبر خدا با اين همه تأكيد و تنبّه و اصرار، چه مى‌خواهد بگويد؟ او ادامه مى‌دهد:

«مَن كُنتُ مَولاهُ فَهذا مَولاهُ».

هر كه من مولاى اويم، اين على مولاى اوست.

آن گاه تأكيد مى‌كند كه گرانْ‌جانى در برابر على ٧ و نپذيرفتن ولايت او، اعلام‌