دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٥٠ - ٢ محتواى خطبه

اى مردم! خداوند، مولاى من است و من، مولاى مؤمنانم و من از خودِ آنان به آنان سزاوارترم. پس هر كه من مولاى اويم، اين (يعنى: على) مولاى اوست. خدايا! دوستدارش را دوست و دشمنش را دشمن بدار.

سپس فرمود:

ثُمَّ قالَ: أيُّهَا النّاسُ! إنّي فَرَطُكُم وإنَّكُم وارِدونَ عَلَىَّ الحَوضَ، حَوضٌ أعرَضُ مِمّا بَينَ بُصرى وصَنعاءَ، فيه آنِيَةٌ عَدَدَ النُّجومِ قِدحانٌ مِن فِضَّةٍ، وإنّي سائِلُكُم حينَ تَرِدونَ عَلَيَّ عَنِ الثَّقَلَينِ، فَانظُروا كَيفَ تَخلُفوني فيهِما؛ الثَّقَلُ الأَكبَرُ كِتابُ اللّهِ سَبَبٌ طَرَفُهُ بِيَدِ اللّهِ وطَرَفٌ بِأَيديكُم، فَاستَمسِكوا بِهِ لا تَضِلّوا ولا تُبَدِّلوا، وعِترَتي أهلُ بَيتي؛ فَإِنَّهُ قَد نَبَّأَنِي اللَّطيفُ الخَبيرُ أنَّهُما لَن يَفتَرِقا حَتّى يَرِدا عَلَيَّ الحَوضَ».

اى مردم! من پيش از شما مى‌روم و شما در حوض [كوثر] بر من درمى‌آييد؛ حوضى كه عريض‌تر از فاصله بُصرى تا صنعاست و در آن به تعداد ستارگان، جام‌هاى سيمين است و چون بر من در آييد، از شما درباره «ثقلين»[١] جويا مى‌شوم. پس دقّت كنيد كه پس از من، چگونه با آن دو رفتار مى‌كنيد! ثقل بزرگ‌تر، كتاب خداى عز و جل است؛ رشته‌اى كه يك سرش به دست خدا و سرِ ديگرش به دستان شماست. پس بدان چنگ زنيد تا گم‌راه و دگرگون نشويد. و ديگرى خاندان يا اهل بيت من‌اند. و خداى لطيف و خبير به من خبر داد كه آن دو از هم جدا نمى‌شوند تا در حوض بر من در آيند.[٢]

چگونگى بيان خطبه، نشانگر اين است كه پيامبر ٦ بسى مى‌كوشد تا دل‌ها را آماده سازد، انديشه‌ها را به تأمّل وا دارد و گوش‌ها را شنوا سازد، به گونه‌اى كه سخن، چنان در اعماق قلب‌ها بنشيند كه فردا و فرداها، كسى را توانِ انكار نباشد،

[١] ثقلين، يعنى: دو ثقل، دو چيز سنگين و يا گران‌بها، از آن رو كه اخذ و عمل به آن دو سنگين است و يا آن‌كه ارزشمند و گران‌سنگ‌اند.

[٢] البداية والنهاية: ج ٧ ص ٣٤٩. نيز، ر. ك: ج ٢ ص ٢١٧( حديث غدير).