دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٨٢ - درآمد موضع پيامبر در برابر آينده رسالت

طرحى نيفكنده و يكسر، كار را به مردم وا نهاده است؟

عالمان، محدّثان، متكلّمان و متفكّران اسلامى در اين‌باره بسيار نگاشته‌اند و نظريه‌هاى گونه‌گونى ارائه كرده‌اند.[١] به‌واقع، آنان كوشيده‌اند آنچه را در تاريخ اسلامْ واقع شده، به گونه‌اى، استوار سازند و بر آن، مبنا يا مبناهايى بنا نمايند؛ امّا حقيقت چيست؟

نگريستن دقيق به موضوع و بررسى همه جانبه زندگانى پيامبر خدا نشان مى‌دهد كه موضع ايشان در برابر آينده رسالت، از سه حال، خارج نيست:

١. پيامبر ٦ مسئله را يكسر «مسكوت» گذاشته و درباره آن، هيچ سخنى با امّت نگفته است.

٢. پيامبر ٦ آن را «به امّت، وا نهاده» و به تدبير آنان اعتماد كرده و صحابه را به تعيين سرنوشت آينده رسالت، مأمور نموده است.

٣. پيامبر ٦ با نصّى (تصريحى) روشن، «آينده‌را رقم‌زده» و شخصى را كه مى‌بايد پس از او مسئوليّت هدايت امّت و اداره جامعه اسلامى را به دوش گيرد، معرّفى كرده است.

اكنون به اين فرض‌ها مى‌نگريم و چگونگى آنها را بررسى مى‌كنيم.[٢]

[١] متكلّمان و متفكّران اسلامى، در امامت پس از پيامبر خدا به ديدگاه‌هايى چون:« اجماع»،« بيعت»،« اختيار و انتخاب مردم»،« غلبه و قدرت»،« اظهار نظر و تعيين اهل حلّ و عقد» و« نص»، گرايش داشته و دارند. اين ديدگاه‌ها را همراه با نقد و بررسى، در ذيل مدخل« الإمامة الخاصّة» از موسوعة ميزان الحكمة خواهيم آورد. براى آگاهى از آنچه ياد شد، از جمله، ر. ك: الأحكام السلطانية، ماوردى: ص ١٥، الأحكام السلطانية، فرّاء: ص ٤٤٠ به‌بعد، نظام الحكم فى الشريعة والتاريخ الإسلامى: ص ١٢١، النظام السياسى فى الإسلام،( رأى الشيعة، رأى السنّة، حكم الشرع)، احمد حسين يعقوب: ص ٢٣ به بعد، الإمامة و أهل البيت، محمّد بيومى مهران: ج ١ ص ٥٠ به بعد.

[٢] بررسى‌هاى خردمندانه و تحليل‌هاى درخشانى كه در پى مى‌آيد، از كتاب ارزشمند نشأة التشيّع والشيعة( ص ٥٦٢٣)، اثر انديشمند شهيد، آية اللّه سيّد محمّد باقر صدر است كه توضيحاتى بر آن افزوده و منقولات آن را مستند ساخته‌ايم.