دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٤٥ - ٢ چگونگى شكلگيرى مراسم و ابلاغ

طبيب‌[١] سختكوش بى‌تاب پُردغدغه و نگران از آينده امّت، مى‌پذيرد؟ حاشا به حكمت، استوارانديشى، آينده‌نگرى و عظمت شخصيّت پيامبر خدا كه چنين كند!

٢. چگونگى شكل‌گيرى مراسم و ابلاغ‌

مردمان، همراه پيامبر خدا حج گزارده‌اند و اينك، آهنگ خروج از مكّه دارند. حج‌گزاران، انبوه انبوه، در قالب قافله‌ها از مكّه بيرون مى‌روند و راهىِ ديار خويش مى‌شوند. پيامبر ٦ نيز چنين كرده است.

پيامبر خدا به وادى «خُم» نزديك مى‌شود؛ سرزمينى ناهنجار و بسيار گرم.[٢] پيك الهى بر ابلاغ پيام خداوند، تأكيد مى‌كند. پيامبر ٦ در وادى «خُم» از حركت باز مى‌ايستد و دستور مى‌دهد آنان كه پيش رفته‌اند، باز آيند و بازماندگان فرا رسند.

سرزمين، غير مسكونى و ناهنجار، هوا بسى گرم و فضا آتشين است. پيامبر ٦ دستور مى‌دهد كه از جهاز شتران، جايگاهى بلند سامان دهند، بدان گونه كه همه صداى او را بشنوند و به هنگام سخن، او را ببينند.

چنين مى‌كنند. نماز ظهر گزارده مى‌شود. پيامبر ٦ دستور مى‌دهد كه همگان گرد آيند. جمعيت، فشرده مى‌شود. حرارت به اوج خود رسيده است و از تابش آفتاب، سراسر بيابان، زبانه مى‌كشد. مردمان از جامه‌ها، رداها و از هر آنچه امكان داشته است، سايه‌بانَكى دست و پا كرده‌اند تا مگر اندكى از حرارت آفتاب و سوزش آن كاسته شود.

در چنين هنگامى سخت و فراموش‌ناشدنى، پيامبر ٦ در پيش ديد ده‌ها هزار[٣]

[١] اشاره است به سخن امام على ٧ در توصيف پيامبر ٦:« طبيبٌ دوّارٌ بطبّه؛ طبيبى است در جستجوى بيماران»( ر. ك: نهج البلاغة: خطبه ١٠٨).

[٢] وفيات الأعيان: ج ٥ ص ٢٣١:« و اين درّه به ناهموارى و شدّت گرما توصيف شده است».

[٣] درباره عدد حاضران در واقعه غدير خم، اقوال، گوناگون است، از جمله: يكهزار وسيصد و ده هزار نفر در المناقب، ابن شهر آشوب( ج ٣ ص ٢٦)، ده هزار و دوازده هزار نفر در تفسير العيّاشى( ج ١ ص ٣٣٣ ح ١٥٣ و ص ٣٢٩ ح ١٤٣)، هفده هزار نفر در جامع الأخبار( ص ٤٧ ح ٥٢)، چهل هزار و هفتاد هزار و نود هزار و ١١٤ هزار و ١٢٤ هزار نفر در السيرة الحلبيّة( ج ٣ ص ٢٥٧)، هفتاد نفر در الاحتجاج( ج ١ ص ١٣٤ ح ٣٢) و ١٢٠ هزار نفر در تذكرة الخواصّ( ص ٣٠)( ر. ك: الغدير: ج ١ ص ٩، بحار الأنوار: ج ٣٧ ص ١٣٩ و ١٥٨ و ١٦٥).