دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤٢ - ٣ اعتبار منابع

گشودن دامنه پژوهش، در پانوشت‌ها به حدود سى هزار نشانى در منابع فريقين ارجاع شده است، كه به روشنى گستردگى محدوده جستجو را مى‌تواند نشان دهد.

٣. اعتبار منابع‌

در سامان دادن به اين دانش‌نامه، كوشيده‌ايم كه پس از برگه‌نويسى مستقيم از منابع با يارى گرفتن از رايانه و بسيارى از نرم افزارهاى فارسى و عربى (در حدّ توان)، همه متون مرتبط با يك موضوع را گرد آورى كنيم و آن گاه، استوارترين، جامع‌ترين و كهن‌ترين را برگزينيم.

در گزينش، همّت بر آن بوده است كه متون به كار گرفته شده، از كتب حديثى و تاريخى معتبر گرفته شود؛ امّا بايد بدين نكته تأكيد كنيم كه اعتبار نقل‌ها و متون در پژوهش تاريخى با نقل‌ها و متون فقهى، فرق فارقى دارد و روشن است كه آن سختگيرى‌هاى معمول در سند روايات فقهى در پژوهش‌هاى تاريخى، معمول نيست. در پژوهش‌هاى تاريخى، بيشتر چگونگى و استوارى و نااستوارى متن، مورد توجّه است و بايد براى رسيدن به حقيقت، قراين گونه‌گون جستجو شود.

به هر حال، به ديده ما نقل و نصّ معتبر، آن است كه «موثوقٌ به» و اطمينان‌آور باشد، حتّى اگر از سند استوار و صحيح برخوردار نباشد و اين، به معناى انكار نقش سند صحيح و موثّق در ايجاد اطمينان نيست.

بايد بيفزاييم كه وثوق سندى، در مجموعه‌اى كه نقل‌ها و متون آن بر پايه مصادر حديثى و تاريخى فريقين (شيعه و اهل سنّت) رقم خورده است، نمى‌تواند ملاك تامّ و تمام باشد؛ چرا كه روشن است هر جريانى در تعيين «ثقه» و «غير ثقه»، سبك و روش ويژه و مبانى رجالى خاصّى دارد.

ما در جمع آورى متون و نقل‌ها و گزينش آنها، افزون بر تلاش براى دستيابى به منابع معتبر و توجّه به اسناد، اصلى‌ترين معيار را «نقد متن» قرار داده‌ايم و