انوار اخلاقى، وصاياى پيامبر اعظم به امير المؤمنين - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٣٣٤ - مجلس ١١١ جهل، بدترين نوع فقر

همين که قرآن مي‌فرمايد: ﴿وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا﴾١ تعارف يعني شناخته شدن. خداوند متعال مي‌فرمايد ما شما را براي چه به صورت قبايلي درست کرديم؟ چون اين فاميلي ها براي تشخيص دادن است. حضرت صلی الله علیه و آله و سلم مي‌فرمايد اگر مي‌خواهي حسب و نسب پيدا کني، اخلاق خوب داشته باش. انسان خوش اخلاق، جدا از حسب و نسبش، مقام بسيار بالايي دارد.

"إِنَّ الْكَذِبَ آفَةُ الْحَدِيثِ" دروغ آفت حديث است. خدا نکند انسان حديثي را بخواند و دروغ باشد. بي مأخذ و بي مدرک که فردا بايد جواب آن را بدهد.

"وَ آفَةُ الْعِلْمِ النِّسْيَانُ" آفت علم هم فراموشي است. انسان چندين سال زحمت کشيده باشد بعد تمام درس هايش هدر برود، از چه راهي؟ از راه متارکه، هيچ وقت مطالعه نکند. گاهي نگاه مي‌کني رفته رفته حتّي مسائل اوّليه فقهي هم يادش مي‌رود. خيلي ها را ديده ايم که اين طوري شدند. از حوزه فاصله گرفتند. به شهرستان خود رفتند و درس را رها کردند. گاهي يک مسأله پيش و پا افتاده را هم که از آنها مي‌پرسند، نمي دانند. اين خيلي درد است که انسان مقدار زيادي از عمرش را صرف کند و درس بخواند بعد کلّاً آن را ببوسد و کنار بگذارد.

خدا مرحوم آيت الله سيّد ابوالحسن اصفهاني را رحمت کند. ايشان از هر عالمي که مي‌خواست از نجف به ايران برود و به عنوان عالم بماند مي‌خواست که قبل از رفتن، پيش او برود و در موقع خداحافظي به آنها مي‌گفت: سه چيز مي‌خواهم به شما وصيّت کنم. يکي را هيچ وقت رها نکن، يکي را نزديکش نرو و يکي را خواستي قبول کن و نخواستي هم قبول نکن. مي‌فرمود: آنچه را که نبايد رها کرد بودن در بين مردم و نماز براي مردم خواندن است. از آن

١ . سوره مبارکه حجرات، آيه ١٣ (و شما را تيره‌ها و قبيله‌ها قرار داديم تا يكديگر را بشناسيد)