انوار اخلاقى، وصاياى پيامبر اعظم به امير المؤمنين - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٣٢٣ - مجلس ١٠٩ علائم مؤمن و متكلف
وزير راست گفت. الان ما نگاه به فرش بهتر، خانه بهتر، ماشين بهتر، زندگي جالب تر ميکنيم و افتخار هم ميکنيم امّا کسي که دوست خدا و ولي الله است، به اين چيزها اهمّيّت نمي دهد. فقط خدا و ائمّه علیهماالسلام و امام زمان عجل الله برايش اهمّيّت دارد. از کار ما و رفتار ما در تعجّب است. پس عنايت داشته باشيد، اين که حضرت صلی الله علیه و آله و سلم ميفرمايد: علامت مؤمن سه چيز است: نماز، روزه و زکات، خواندن اينها خيلي راحت است امّا انسان بايد روي جملات بزرگان دقّت کند، ببيند پيغمبر صلی الله علیه و آله و سلم چه نمازي را علامت مؤمن قرار ميدهد؟ چه روزه اي را علامت مؤمن قرار داده است؟ نماز و روزه اي که واقعاً نشان بدهد مؤمن است. اينجا هم، نظر مبارک پيغمبر خدا صلی الله علیه و آله و سلم اين است که انسان واقعاً علامت ايمانش را نشان بدهد.
"وَ إِنَّ لِلْمُتَكَلِّفِ مِنَ الرِّجَالِ ثَلَاثَ عَلَامَاتٍ" افرادي که خودشان را به نماز ميزنند، اظهار ميکنند که روزه هستند امّا حقيقت را انجام نداده اند، اين دسته از افراد، مؤمن نيستند بلکه متکلّفند يعني خودشان را به زحمت و مشقّت مياندازند که با جامعه هماهنگ باشند که بله فلاني هم نماز ميخواند، روزه ميگيرد؛ نه، اينطور نيست. او خودش را به تکلّف زده است. ظاهر و باطنش با هم فرق دارند.
حضرت صلی الله علیه و آله و سلم ميفرمايد: متکلّف سه نشانه دارد:
"يَتَمَلَّقُ إِذَا شَهِدَ" هر وقت به ميان مردم ميرود تملّق ميکند. بنا به خودنمايي ميکند. اين اهل نماز نيست و واقعيّت نماز را نمي خواهد انجام بدهد بلکه هدف ديگري دارد. ميخواهد خودش را بين مردم جا بزند که بله من هم نماز ميخوانم، من هميشه به نماز جماعت ميروم، من هميشه خدمت ميکنم؛ الله اکبر، يعني خدا آن اضطراب را در دلش انداخته و ميخواهد خودش را به تملّق کردن بزند تا قصّه را درست کند. خلاصه با تملّق کردن جلو ميرود.