انوار اخلاقى، وصاياى پيامبر اعظم به امير المؤمنين - علوى گرگانى، محمدعلى - الصفحة ٣٠٢ - مجلس ١٠٦ اسباب هلاكت و نجات انسان
اينها با هواي نفس انجام ميشود. اگر هواي نفس نباشد حرکتي به وجود نمي آيد، فعل و انفعالي صورت نمي گيرد. داشتن آن اشکالي ندارد، چيزي که بد است آن است که انسان تابع آن شود و هر چه را که هواي نفس فرمان دهد اطاعت کند، اين بد است؛ فلذا حضرت صلی الله علیه و آله و سلم فرمود هواي نفسي که پيروي بشود موجب هلاکت انسان ميگردد.
"وَ شُحٌّ مُطَاعٌ" دوّم، آن بخلي که مورد اطاعت قرار بگيرد يعني نفس انسان، صفت بخل داشته باشد و انسان هم بپذيرد و آن را به کار ببرد و ابراز کند، اين هم باعث بدبختي انسان ميشود.
"وَ إِعْجَابُ الْمَرْءِ بِنَفْسِهِ" سوّم هم اينکه انسان خيلي مستبد به رأي باشد، از خودش خوشش بيايد. اعجاب يعني چيزي که انسان خوشش بيايد و از آن راضي باشد و کنايه از اين دارد که شخص خودش را ببيند و فرد ديگري را قبول نداشته باشد؛ فلذا دستور وارد شده است که در مسائل خود مشورت و مشاوره کنيد. يکي از ثمرات مشاوره همين است که انسان را از إعجاب پايين ميآورد.
شايد يکي از علّتهايي که خداوند تبارک و تعالي دستور مشاوره داده است، اين باشد که خداوند آن قدر الطاف خفيّه نسبت به بندگانش دارد و بندگانش را دوست دارد که ميخواهد با همين مشاوره، ما را از حالت خودبيني بيرون بياورد و ميخواهد بگويد: تو نفست را مهار کن. در عين اينکه ميداني، در عين اينکه از همه آنها ملّاتري، در عين اينکه ممکن است از همه آنها سياستمدارتر باشي و ممکن است هيچکس به پاي تو نرسد امّا باز با ديگران مشاوره کن، چرا؟ چون مشاوره انسان را از حالت اعجابي بيرون ميآورد؛ بنابراين، حضرت صلی الله علیه و آله و سلم فرمود اين سه صفت موجب هلاکت ميشود.